Lịch sử lập hiến Việt Nam

Bài viết này nằm trong số báo tháng Mười Một năm 2022 của Luật Khoa tạp chí, được phát hành lần đầu trên ấn bản PDF đề ngày 3/11/2022.

1945

Tháng 3/1945, Hoàng đế Bảo Đại tuyên bố Việt Nam độc lập, lập ra nhà nước Đế quốc Việt Nam, cử Trần Trọng Kim làm thủ tướng, bổ nhiệm 15 người vào một Ủy ban soạn thảo hiến pháp. Việc lập hiến chưa thành thì tháng 8/1945, Việt Minh cướp chính quyền, lập ra nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa do Hồ Chí Minh đứng đầu. [1]

1946

Hiến pháp đầu tiên của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được Quốc hội Lập hiến thông qua, xác lập chế độ dân chủ đại nghị bán tổng thống và quyền phúc quyết hiến pháp của toàn dân. Tuy nhiên, bản hiến pháp này chưa từng được phúc quyết. [2]

1949

Bảo Đại – dưới sự hậu thuẫn của Pháp theo Hiệp định Elysée ký cùng năm – lập ra nhà nước Quốc gia Việt Nam, xưng là Quốc trưởng và ban hành Dụ số 1 quy định về cấu trúc và sự vận hành của bộ máy chính quyền. [3]

1955

Ngô Đình Diệm phế truất Quốc trưởng Bảo Đại của nhà nước Quốc gia Việt Nam, lập ra nhà nước Việt Nam Cộng hòa ở miền Nam, ban hành Hiến ước Tạm thời số 1 trong khi chờ ban hành hiến pháp chính thức.

1956

Hiến pháp đầu tiên của Việt Nam Cộng hòa ở miền Nam được Quốc hội Lập hiến thông qua, mở ra nền Đệ Nhất Cộng hòa. [4]

1959

Quốc hội Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ở miền Bắc thông qua Hiến pháp 1959, chính thức hiến định hóa nền kinh tế kế hoạch, xây dựng bộ máy chính quyền theo mô hình xã hội chủ nghĩa, và bãi bỏ quyền phúc quyết hiến pháp của toàn dân. [5]

1963

Tổng thống Ngô Đình Diệm bị ám sát, Việt Nam Cộng hòa bước vào thời kỳ khủng hoảng chính trị, chính quyền mới ban hành Hiến ước Tạm thời số 1 thay thế cho Hiến pháp 1956.

1964

Việt Nam Cộng hòa ban hành Hiến ước Tạm thời số 2, theo sau là Hiến chương Việt Nam Cộng hòa và Hiến chương Lâm thời.

1965

Việt Nam Cộng hòa ban hành Ước pháp Tạm thời.

1967

Quốc hội Lập hiến Việt Nam Cộng hòa thông qua Hiến pháp 1967, mở ra nền Đệ Nhị Cộng hòa. [6]

1980

Quốc hội Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam thông qua Hiến pháp 1980, bản hiến pháp đầu tiên của Việt Nam sau năm 1975, hiến định hóa sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, lập ra Hội đồng Nhà nước – “chủ tịch tập thể” – và Hội đồng Bộ trưởng theo mô hình Liên Xô, bãi bỏ hoàn toàn sở hữu tư nhân, công hữu hóa toàn bộ đất đai, áp đặt mô hình kinh tế kế hoạch lên toàn bộ nền kinh tế. [7]

1992

Quốc hội thông qua Hiến pháp 1992, bãi bỏ Hội đồng Nhà nước và Hội đồng Bộ trưởng, khôi phục lại các chế định Chủ tịch nước và Chính phủ, khôi phục lại sở hữu tư nhân và nền kinh tế thị trường. [8]

2001

Quốc hội thông qua Nghị quyết 51/2001/QH10 sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp 1992, đưa ra khái niệm “kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”. [9]

2013

Quốc hội thông qua Hiến pháp 2013, hiến định hóa việc thu hồi đất, bổ sung cơ chế đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt. [10]