Đạo luật xương sống của Internet – Kỳ 4: Một tương lai bất định

Tháng 5/2021, Tổng thống mới Joe Biden hủy bỏ một số sắc lệnh hành pháp của Trump, bao gồm sắc lệnh nhắm đến Mục 230 một năm trước. [8]

Nhưng Biden hoàn toàn không phải là người hâm mộ của Mục 230.

Ngay từ giai đoạn tranh cử, Joe Biden đã không ít lần tuyên bố muốn xóa đi quyền miễn trừ trách nhiệm pháp lý cho các công ty công nghệ như Facebook.

Trong một bài trả lời phỏng vấn trên New York Times vào tháng 1/2020, Biden khẳng định quyền miễn trừ pháp lý trong Mục 230 “nên bị loại bỏ, loại bỏ ngay lập tức, [và đó là] mục tiêu số một, đối với Zuckerberg và các nền tảng khác”. Ông cho rằng các công ty như Facebook không chỉ là các doanh nghiệp Internet đơn thuần mà là nơi “tuyên truyền tin giả dù họ biết đó là giả”. [9]

Vào tháng 7/2021, trong lúc nước Mỹ đang vật lộn với đại dịch COVID-19, chính quyền Biden thông báo ý định “xem xét lại” Mục 230. Tổng thống Joe Biden khi đó tỏ rõ sự mất kiên nhẫn với các trang mạng xã hội khi để lan truyền những thông tin sai về dịch bệnh và vaccine phòng dịch. “[Các mạng xã hội như Facebook] đang giết người”, Biden giận dữ, dù sau đó ông giảm nhiệt cáo buộc với giải thích mình đang nói về những người lan truyền tin giả trên mạng xã hội. [10] [11] [12]

Tháng 1/2023, Biden nêu quan điểm trên Wall Street Journal, thúc giục lưỡng viện Quốc hội Mỹ thông qua luật để “cải tổ tận gốc” (fundamentally reform) Mục 230. [13]

Có thể thấy, Mục 230 đã làm được điều hiếm có, tập hợp được sự đồng thuận hiếm hoi trong chính trường đầy chia rẽ ở Mỹ: phe nào cũng muốn dẹp bỏ nó, nhưng mỗi người một phách.

Thi nhau đề xuất luật

Những năm qua, các nhà lập pháp của hai đảng Dân chủ và Cộng hòa đưa ra rất nhiều ý tưởng để thay đổi, thậm chí là dẹp bỏ Mục 230.

Quốc hội khóa 116 (1/2019 – 1/2021) chứng kiến tổng cộng 26 dự luật liên quan đến Mục 230 được đề xuất. Quốc hội khóa 117 (1/2021 – 1/2023) đưa ra hơn 20 dự luật tương tự. Và Quốc hội khóa 118 hiện tại tiếp tục bận rộn với các kiến nghị nhắm đến Mục 230. [14] [15]

Một số dự luật loại bỏ hoàn toàn tấm khiên miễn trừ cho các công ty công nghệ khi họ kiểm duyệt nội dung trên nền tảng của mình. Các ý kiến này đến từ những thành viên của Đảng Cộng hòa, như dự luật của Thượng nghị sĩ Mitch McConnell (lãnh đạo phe đa số của Thượng viện giai đoạn 2015 – 2021) hay đề xuất của Thượng nghị sĩ Lindsey Graham. [16][17]

Phần lớn các dự luật tìm cách tạo ra thêm điều kiện ngoại lệ trong Mục 230 để loại bỏ quyền miễn trừ trách nhiệm cho các công ty công nghệ.

Ví dụ như “PACT Act” của Thượng nghị sĩ Dân chủ Brian Schatz đề xuất các nền tảng công nghệ sẽ mất quyền miễn trừ đối với đơn kiện cho một nội dung của bên thứ ba nếu đã được thông báo trước đó rằng nội dung này bất hợp pháp mà không có hành động nào; “PLAN Act” của dân biểu Ed Case hạn chế quyền miễn trừ nếu các nền tảng đăng tải những nội dung mà họ biết là phạm luật liên quan tới hoạt động cho thuê bất động sản; hay Đạo luật Hiện đại hóa Quyền Dân sự của dân biểu Yvette Clarke loại bỏ quyền miễn trừ pháp lý của các công ty công nghệ đối với một số nội dung quảng cáo nhắm đến những nhóm đối tượng yếu thế. [18] [19] [20]

Với tình trạng phân cực chính trị tại Quốc hội Mỹ và bất đồng về bản chất vấn đề của Mục 230, các dự luật do thành viên của một đảng đề xuất cho tới nay không có nhiều cơ hội được thông qua.

Một số đề xuất do thành viên của cả hai đảng khởi xướng nhận được nhiều sự quan tâm hơn, như “EARN IT” của Thượng nghị sĩ Cộng hòa Lindsey Graham và Thượng nghị sĩ Dân chủ Richard Blumenthal. Dự luật này loại bỏ quyền miễn trừ dành cho các nền tảng công nghệ nếu họ không tuân thủ một số điều kiện đưa ra đối với việc gỡ bỏ các nội dung lạm dụng tình dục trẻ em. Tuy nhiên, đạo luật bị nhiều tổ chức xã hội dân sự chỉ trích vì có thể gây hại đến các phương thức bảo mật và quyền riêng tư của người dùng trên mạng. [21] [22]

Tiền kiểm hay hậu kiểm?

Mục 230 thực chất đã từng được chỉnh sửa hai lần. [23] Một lần là vào năm 1998, với việc thêm vào nghĩa vụ thông báo cho khách hàng về các biện pháp để cha mẹ kiểm soát thông tin mà con cái có thể tiếp cận (parental control protections). Lần thứ hai là 10 năm sau, khi ngoại lệ FOSTA-SESTA được tạo ra.

FOSTA-SESTA là viết tắt của Đạo luật Cho phép Các bang và Nạn nhân Chống lại Hoạt động buôn bán nô lệ tình dục trên mạng (Allow States and Victims to Fight Online Sex Trafficking Act) và Đạo luật Chấm dứt Hỗ trợ Những kẻ buôn bán nô lệ tình dục (Stop Enabling Sex Traffickers Act). Hai đạo luật này được lưỡng viện Quốc hội thông qua và sau đó được Tổng thống Trump ký thành luật vào năm 2018. Nó cùng lúc tạo ra phần (e)(5) cho Mục 230, quy định thêm một ngoại lệ cho quyền miễn trừ pháp lý của các doanh nghiệp công nghệ. Theo đó, quyền miễn trừ không được áp dụng trong các trường hợp nội dung liên quan đến buôn bán tình dục như quy định trong FOSTA-SESTA. [24] [25]

Một mặt, ai cũng đồng ý cần phải chống lại nạn buôn bán nô lệ tình dục. Mặt khác, ngoại lệ do FOSTA-SESTA tạo ra đối với Mục 230 khiến nhiều người lo ngại nó sẽ mở đường cho hàng loạt các đạo luật khác, liên tục đặt ra thêm nhiều ngoại lệ bào mòn quyền miễn trừ tại Mục 230. [26] Cứ như vậy, tới một lúc nào đó tấm khiên bảo vệ các doanh nghiệp công nghệ sẽ trở nên vô nghĩa.

Bản thân hiệu quả của FOSTA-SESTA cũng bị chất vấn. Một báo cáo chính phủ vào năm 2021 cho thấy hai đạo luật này hầu như không được các cơ quan hành pháp sử dụng tới. [27]

Và trong khi đạo luật nhắm đến việc bảo vệ các nạn nhân của hoạt động buôn bán nô lệ tình dục, thì có ý kiến cho rằng nó khiến những lao động tình dục hợp pháp (sex worker) gặp phải nguy hiểm nhiều hơn trước đây. [28]

Lý do là dưới áp lực của điều khoản ngoại lệ mới trong Mục 230, nhiều trang web đã phải gỡ bỏ các quảng cáo, nội dung và các diễn đàn liên quan đến trao đổi, mua bán tình dục. Các lao động tình dục hợp pháp thay vì có thể chủ động lựa chọn khách hàng từ xa, giờ đây phải ra đường tiếp xúc trực tiếp, tăng rủi ro bị xâm hại.

Đối với việc đảm bảo tự do thông tin trên mạng, vốn là nguyên tắc hàng đầu của Mục 230 và là cơ sở để Internet phát triển, các ngoại lệ như FOSTA-SESTA có thể tạo ra hiệu ứng ngược, khiến các nền tảng công nghệ chủ động kiểm duyệt trước và loại bỏ nội dung quá đà để tránh rắc rối pháp lý.

Thay vì tăng áp lực buộc các nền tảng kiểm duyệt trước nội dung, nhiều người đề xuất tạo ra hệ thống hậu kiểm theo kiểu “thông báo và gỡ bỏ” (notice and takedown). [29]

Nó hoạt động tương tự như quy định của Đạo luật Bản quyền Kỹ thuật số Thiên niên kỷ (Digital Millennium Copyright Act – DMCA). Các công ty công nghệ sẽ được báo cáo về những nội dung bị cho là vi phạm bản quyền (với yêu cầu chặt chẽ về quy trình và bằng chứng), có một khoảng thời gian nhất định để hành động, và có quy trình khiếu nại dành cho người bị báo cáo.

Đây cũng là cách Liên minh châu Âu thực hiện với Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (Digital Services Act) được thông qua vào năm 2022. [30] Theo đó, các doanh nghiệp công nghệ phải phản ứng trong khoảng thời gian quy định kể từ khi nhận được thông báo về nội dung vi phạm.

Điểm lưu ý là nếu các công ty không tuân thủ quy định thì không có nghĩa là họ sẽ lập tức bị quy trách nhiệm (liable) mà chỉ là mất đi quyền miễn trừ pháp lý (immunity), tức là khi đó họ hoàn toàn có thể bị kiện và kết quả sẽ phụ thuộc vào phán quyết của tòa. [31]

***

Bất chấp hàng chục đề xuất dự luật trong những năm qua nhắm đến Mục 230, Quốc hội Mỹ vẫn chưa thống nhất được vấn đề nằm ở đâu và cách xử lý thế nào. Dù vậy, các nhà lập pháp liên tục ra tín hiệu sẽ tìm cách thay đổi đạo luật quan trọng nhất của Internet. [32]

Trong khi đó, các thẩm phán của Tòa Tối cao sẽ phải mất thêm vài tháng để ra quyết định về số phận của đạo luật gây tranh cãi này.

Ngay cả nếu Tòa Tối cao quyết định giữ nguyên quyền miễn trừ trong Mục 230 cho phán quyết đối với vụ kiện Gonzalez v. Google và bảo vệ mạng xã hội khỏi cáo buộc tài trợ khủng bố trong vụ Twitter v. Taamneh, các công ty công nghệ vẫn chưa thể thở phào.

Hai vụ kiện khác liên quan đến luật chống kiểm duyệt tại bang Texas và Florida đã được Tòa Tối cao bật đèn xanh để xem xét thụ lý. [33]

Hai bang này đã thông qua các đạo luật cấm các trang mạng xã hội kiểm duyệt những nội dung của người dùng, qua đó trực tiếp xung đột với thẩm quyền của các công ty công nghệ được ghi trong Mục 230.

Nếu Tòa Tối cao nhận thụ lý một hoặc cả hai vụ kiện trên, phán quyết cuối cùng sẽ lại có tính chất sống còn đối với Mục 230.

Tương lai của đạo luật xương sống làm nên Internet vì vậy vẫn bất định.

——-

Loạt bài “Đạo luật xương sống của Internet”

Kỳ 1: Hỗn mang và sự ra đời của “Section 230”

Kỳ 2: Rắc rối và tranh cãi

Kỳ 3: Tòa Tối cao vào cuộc

Kỳ 4: Một tương lai bất định

Người Mỹ có một “thanh kiếm và lá chắn” rất khác với Việt Nam

Không phải để bảo vệ đảng và triệt tiêu tự do ngôn luận.

Luật Khoa tạp chíY Chan

Big Tech kiểm duyệt và thị trường tự do

Vụ Big Tech cấm cửa Trump đặt phe bảo thủ vào một nan đề.

Luật Khoa tạp chíHuỳnh Minh Triết