Khi Bộ Lễ biến thành Ban Tôn giáo Chính phủ.
Trong cùng một ngày, người Việt Nam vừa có thể dâng lễ vật lên Mẫu ở một ngôi đền thờ địa phương, vừa tụng kinh ở một ngôi chùa thờ Phật, cúng tổ tiên tại gia, và vừa thắp nhang cho những người xấu số qua đời đột ngột do tai nạn mà không có người thân lo liệu. Một người có thể cùng lúc thực hành nhiều nghi lễ mà không có bất kỳ sự xung đột nào hay ép buộc họ phải tuyên bố mình theo trường phái tôn giáo nào.
Trong khi đó, mặc dù chính quyền tự xác định mình là thế tục (trung lập) và không có tôn giáo nào được xem là quốc giáo hay tôn giáo chủ đạo, nhưng họ lại khẳng định vị thế độc quyền trong quản lý các tổ chức tôn giáo. Nói cách khác, dù chính thức chấp nhận sự đa dạng về tôn giáo (như kiểu chấp nhận chủ nghĩa đa nguyên), nhưng các tôn giáo đều bị kiểm soát nghiêm ngặt theo đúng cách thức mà Bộ Lễ thời quân chủ đã làm.
Điều này vô hình trung bóp nghẹt tính đa dạng và khoan dung tôn giáo vốn đã và đang tồn tại trong các cộng đồng.
Với nghiên cứu “Controlled Religious Plurality: Possibilities for Covenantal Pluralism in Vietnam” (tạm dịch là “Đa nguyên tôn giáo có kiểm soát: Khả năng cho chủ nghĩa đa nguyên theo giao ước ở Việt Nam”), tác giả Edyta Roszko (Viện Chr. Michelsen – Na Uy) phân tích về tính đa nguyên tôn giáo ở Việt Nam và lấy đó là ý tưởng để xem xét khả năng thực hiện chủ nghĩa đa nguyên theo giao ước (sau đây gọi tắt là đa nguyên giao ước). [1] Nghiên cứu này được đăng trên tạp chí khoa học The Review of Faith & International Affairs năm 2021.
Chủ nghĩa này xác định và thúc đẩy các điều kiện về văn hóa, đạo đức và pháp luật mà ở đó tất cả mọi người dù theo hay không theo tôn giáo nào đều có thể trở thành “hàng xóm” với nhau một cách hòa bình. Mối quan hệ đó mang tính thực tiễn và xây dựng, dù sẽ không bao giờ ngừng bất đồng với nhau.
