Luật Khoa 360: Toàn cảnh vụ Vương Đình Huệ mất chức

• Ngày 20/4, tức là sáu ngày trước khi đơn từ chức của ông Huệ được đảng chấp thuận, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã triệu tập kỳ họp thường lệ của Quốc hội từ ngày 20/5 đến ngày 28/6. 
• Cho tới nay, chưa có thông tin Quốc hội sẽ họp bất thường để bỏ phiếu về ghế chủ tịch của ông Huệ. 
• Như vậy, tồn tại một khả năng lớn là ông Huệ sẽ vẫn giữ chức chủ tịch Quốc hội cho tới đầu kỳ họp tháng Năm. Ông có thể sẽ làm chủ tọa cho phiên họp bãi nhiệm chính mình vào ngày đầu tiên của kỳ họp. Nếu không thì một phó chủ tịch Quốc hội sẽ làm chủ tọa thay.
• Sau đó, Quốc hội có thể sẽ bầu chủ tịch mới và mọi sinh hoạt của Quốc hội sẽ trở lại bình thường.
• Chủ tịch Quốc hội thông thường phải nằm trong “tứ trụ” của Trung ương Đảng. Mời bạn tìm hiểu thêm trong bài “Vài điều bạn cần biết về vị trí chủ tịch Quốc hội” của Luật Khoa tạp chí.

Cách ông Võ Văn Thưởng và Vương Đình Huệ thôi chức giống nhau thế nào?

• Trước hết, cả ông Thưởng và ông Huệ đều được Trung ương Đảng đồng ý cho thôi chức trong một cuộc họp bất thường, không được thông báo ra ngoài. Giới quan sát đều chỉ nhận biết được dấu hiệu qua các trang thông tin điện tử các tỉnh/ thành, cơ quan đăng lịch các ủy viên trung ương “đi công tác Hà Nội”, theo ghi nhận của BBC News Tiếng Việt.
• Hồi ông Thưởng “xin thôi”, công chúng cũng không được thông báo vi phạm của ông là gì. Tại thời điểm đó, giới quan sát cho rằng ông Thưởng mất chức vì có liên quan vụ án tại Tập đoàn Phúc Sơn khi ông còn làm bí thư tỉnh Quảng Ngãi từ năm 2011 đến 2014. Cựu chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Cao Khoa đã bị bắt giam và ông này giữ chức cùng thời với ông Thưởng.
• Trong khi đó, với trường hợp ông Vương Đình Huệ, ông là cấp trên trực tiếp của ông Nguyễn Thái Hà – người mắc sai phạm liên quan tới Tập đoàn Thuận An.

Về Quy định 41 của Bộ Chính trị 

Ngay sau khi ông Huệ mất chức, giới quan sát dẫn lại Quy định 41-QĐ/TW của Bộ Chính trị. Quy định này do ông Võ Văn Thưởng (lúc bấy giờ là Thường trực Ban Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XIII) ký và thay thế Quy định số 260-QĐ/TW ngày 2/10/2009.

• Có nhiều ý kiến tán thưởng quy định này. Tạp chí Xây dựng Đảng có hẳn bài viết có tựa đề “Quy định số 41-QĐ/TW tạo bước đột phá mới, siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong xử lý cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp”.
• Tuy nhiên, không ít ý kiến phân tích điểm mới của Quy định 41 này là áp dụng hình thức “miễn nhiệm” và “từ chức” đối với cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp trong hệ thống chính trị. Các quan điểm cho rằng Quy định 41 đang tạo điều kiện cho đảng viên cấp cao “hạ cánh an toàn”. Khi một đảng viên đã leo lên tới vị trí cấp cao không bị truy cứu trách nhiệm hình sự thì hình ảnh Đảng Cộng sản cũng được bảo vệ.
• Từ khi có quy định này, không ít đảng viên cấp cao khi mắc sai phạm đã có đơn “xin thôi” và được “đảng đồng ý” – như trường hợp Võ Văn Thưởng. Quy định này được Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng diễn giải: Nếu đã vi phạm, thấy tay nhúng chàm rồi, tốt nhất xin thôi.
• Có thể thấy, khi trợ lý Phạm Thái Hà bị bắt, ông Vương Đình Huệ bị đặt câu hỏi về “trách nhiệm người đứng đầu”. Và ông Huệ đã làm đúng “quy trình”.

Giới chuyên gia nói gì?

• Nhà phân tích Nguyễn Phương Linh nói trên X (trước đây là Twitter): “Hơn một nửa các ủy viên Bộ Chính trị Việt Nam giờ đây là người của Bộ Công an và quân đội – không ai có nền tảng kinh nghiệm vững chắc về chính sách kinh tế. Rõ ràng là Đảng không còn coi phát triển kinh tế là ưu tiên cao nhất, cũng không còn coi tính chính danh dựa trên hiệu quả điều hành là thành trì cho quyền lực của mình nữa”.
• Tiến sĩ chính trị học Nguyễn Khắc Giang cũng nói trên X: “Người duy nhất trong 13 [người còn lại của Bộ Chính trị] có thể được coi là nhà kỹ trị là Bí thư Thành ủy Hà Nội Đinh Tiến Dũng. Ông cũng có thể sắp thành ‘củi’ trong một vụ án liên quan tới thao túng thị trường chứng khoán, một vụ đã khiến ông bị kỷ luật khiển trách vào năm 2021”.
• Giáo sư Zachary Abuza Đại học Quốc phòng (Mỹ) trả lời BBC News Tiếng Việt: “Việc ông Vương Đình Huệ bị mất chức đã khiến khả năng Bộ trưởng Công an Tô Lâm trở thành tổng bí thư càng cao hơn. Ông ta đã nhanh chóng sử dụng sức mạnh của Bộ Công An để nhắm vào các đối thủ chính trị của mình”.

Báo chí nước ngoài đưa tin đầu tiên

• Cũng giống như vụ Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng ốm phải nhập viện và vụ Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng mất chức, hãng tin nước ngoài Bloomberg là nơi đưa tin đầu tiên về việc Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ mất chức.
• Bloomberg đưa tin lúc khoảng 15:30 giờ Việt Nam, sớm hơn truyền thông nhà nước khoảng một giờ đồng hồ. 
• Bloomberg là hãng tin trực thuộc tập đoàn Bloomberg, có trụ sở tại New York, Hoa Kỳ. Tập đoàn này còn sở hữu tạp chí Bloomberg Businessweek. Tạp chí này đã nhượng quyền cho một công ty Việt Nam là Beacon Asia Media để phát hành tạp chí Phát triển Xanh – Bloomberg Businessweek Vietnam dưới dạng một ấn phẩm của báo Tài nguyên và Môi trường. 
• Website của Bloomberg Businessweek Vietnam ghi nhận ông Henry Nguyen (tức Nguyễn Bảo Hoàng) là chủ tịch điều hành (executive chairman) của Beacon Media Asia. Ông Bảo Hoàng là chồng của bà Nguyễn Thanh Phượng – con gái của cựu thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng. Cả hai vợ chồng ông bà đều xuất hiện trong lễ ra mắt tạp chí Phát triển Xanh – Bloomberg Businessweek Vietnam.

Về ông Vương Đình Huệ

• Ông Vương Đình Huệ sinh năm 1957. Ông là giáo sư, tiến sĩ kinh tế; quê ở xã Nghi Xuân, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An.
• Ông là ủy viên Bộ Chính trị hai khóa (12, 13); ủy viên Trung ương Đảng bốn khóa (10, 11, 12, 13); đại biểu Quốc hội ba khóa (13, 14, 15). 
• Năm 2001, khi đang là phó hiệu trưởng Đại học Tài chính – Kế toán Hà Nội, ông được cất nhắc lên làm phó tổng kiểm toán nhà nước. Ông thăng tiến lên làm tổng kiểm toán nhà nước năm 2006, rồi trở thành bộ trưởng tài chính năm 2011 dưới thời Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng.
• Sự nghiệp của ông có một nốt trầm khi từ năm 2012 ông bị thuyên chuyển sang làm trưởng ban Ban Kinh tế Trung ương, một ban đảng vốn khi đó không có mấy thực quyền.
• Năm 2016, ông trở thành phó thủ tướng dưới thời Nguyễn Xuân Phúc.
• Tháng 2/2020, ông Huệ được Bộ Chính trị phân công giữ chức bí thư Thành ủy Hà Nội và tháng 3/2021 được bầu làm chủ tịch Quốc hội. Ở thời điểm này, báo chí trong nước ca ngợi ông Huệ là học trò nghèo, hiếu học, “tuổi thơ phải bắt đom đóm để học bài” rồi “nên người”. Những bài viết ca ngợi dạng này thường gây tranh cãi trong công chúng.

Bình luận của Luật Khoa

Lưu ý: Đây chỉ là một quan điểm trong vô số quan điểm khác nhau. Nếu bạn có ý kiến phản hồi hoặc phản bác, bạn có thể hồi âm vào email này cho Luật Khoa.

• Cũng như với mọi quyết định nhân sự khác của Đảng Cộng sản Việt Nam, công chúng không được thông báo trước, cũng không được dự phần vào quy trình ra quyết định. Mọi thứ đều nằm sau bức màn nhung của Văn phòng Trung ương Đảng, kế bên lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh. Vài thông tin nửa kín nửa hở được xì ra thông qua một số cá nhân có ảnh hưởng trên mạng xã hội. Công chúng bị đặt vào thế “nghe hơi nồi chõ”.
• Quy trình quyết định kín bưng đó cũng không có gì lạ với sinh hoạt của một đảng phái chính trị. Họ có quyền làm như vậy, bởi suy cho cùng đảng phái chính trị là một thực thể tư nhân, mọi sinh hoạt của họ không nhất thiết phải phơi ra cho công chúng soi như với một cơ quan dân cử. Công chúng không có quyền đòi hỏi một thực thể tư nhân cho họ vào phòng họp rồi phát trực tiếp cuộc họp đó lên mạng. Mọi quyết định của đảng đó đều phải thông qua các quy trình chính thức của chính quyền thì mới trở thành vấn đề công cộng. Chẳng hạn, sau hội nghị trung ương này, Quốc hội sẽ phải họp để quyết định ông Huệ có thôi chức chủ tịch hay không.
• Nhưng phiên họp của Trung ương Đảng sẽ trở thành một vấn đề công cộng nếu đó là đảng phái duy nhất cầm quyền và họ không cho phép đảng nào khác tồn tại. Khi đó, đảng và chính quyền hợp với nhau làm một, quyết định của đảng, trên thực tế, chính là quyết định của chính quyền. Đây chính là trường hợp của Đảng Cộng sản Việt Nam. Như vậy, núp dưới danh nghĩa một thực thể tư nhân của khoảng 5 triệu đảng viên, Đảng Cộng sản đã loại bỏ phần còn lại của nhân dân ra khỏi những quyết định quan trọng nhất của quốc gia. 
• Thông tin và lá phiếu chính là quyền lực. Ai được tiếp cận với thông tin thì người đó có quyền lực. Ai có quyền bỏ phiếu thì người đó có quyền lực. Ngược lại thì không có quyền lực. Và do đó, một đảng chính trị luôn tuyên truyền “tất cả quyền lực thuộc về nhân dân” trên thực tế lại tước đi hai thứ làm nên quyền lực đó của nhân dân: thông tin và lá phiếu.

Đọc thêm:

Vài điều bạn cần biết về vị trí chủ tịch Quốc hội

Theo bạn, làm chủ tịch Quốc hội là làm gì và trong “tứ trụ”, vị trí chủ tịch Quốc hội xếp thứ mấy?

Luật Khoa tạp chíTrịnh Hữu Long

Quan điểm | Làm cho khốc hại chẳng qua vì quyền

Ông Thưởng đã làm gì có thể không quan trọng bằng việc người loại bỏ ông Thưởng đang toan tính gì.

Luật Khoa tạp chíNguyễn Anh Tuấn