Cùng là mê tín dị đoan, nhưng…

Mặc dù cả hai vụ việc đều liên quan đến mê tín dị đoan, nhưng cách chính quyền xử lý ở mỗi trường hợp là khác nhau và nó đặt ra nghi vấn về sự công bằng trong thực thi.

***

Đầu năm 2023, các video xem bói bằng hình thức bổ quả cau, xem lá trầu của Trương Thị Hương trở thành một hiện tượng mạng xã hội. Các video của bà Hương thu hút cộng đồng mạng với câu “đúng nhận sai cãi”.

Chính quyền thị xã Kinh Môn, tỉnh Hải Dương cũng mau chóng xác định đây là hành vi cổ xúy các hủ tục mê tín dị đoan, lợi dụng tâm linh nhằm mục đích kinh doanh, lợi dụng bói toán gây ảnh hưởng xấu đến người dân và cho biết sẽ làm rõ và xử lý vi phạm của bà Hương. [3] Ngày 9/2/2023, bà Hương bị phạt hành chính 7,5 triệu đồng vì có hành vi cổ xúy các hủ tục mê tín dị đoan theo Điểm b, Khoản 1, Điều 101 Nghị định 15/2020/NĐ-CP. [4]

Sáu tháng sau, theo chính quyền, đây là hành vi gian dối để chiếm đoạt tài sản nên có đủ căn cứ để khởi tố bà về tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo đúng quy định pháp luật. Tuy nhiên, bà Trương Thị Hương khẳng định người này là tự nguyện tìm đến bà chứ không phải bị dụ dỗ hay lôi kéo. [5]

Cũng giống như cô đồng bổ cau, Đại đức Thích Trúc Thái Minh cũng nổi tiếng với các bài giảng về giải hạn và cúng vong tại chùa Ba Vàng. Những hoạt động này đã gây hoang mang và thu về hàng tỷ đồng mỗi năm. Theo chùa Ba Vàng, bất cứ ai khi muốn thoát vong báo oán thì phải trả nợ cho vong từ vài triệu cho đến hàng chục triệu đồng bằng cách đưa tiền mặt hoặc chuyển tiền vào tài khoản của chùa. [6]

Tất nhiên, sau khi các video về thỉnh vong và giải hạn tại chùa Ba Vàng được lan truyền, chính quyền cũng xác nhận hoạt động tại chùa là truyền bá mê tín dị đoan để trục lợi. [7]

Khác với trường hợp của cô đồng bổ cau, chùa Ba Vàng tổ chức quy mô lớn hơn và có hệ thống truyền thông chuyên nghiệp để tuyên truyền các hoạt động, từ lễ thỉnh vong đến việc chuyển tiền. Hằng tháng, có hàng ngàn người đến chùa tham dự lễ thỉnh vong giải nghiệp và khi đến đó, họ được nghe, xem các chuyện vong báo oán. Những ai nghe xong cũng hoang mang tâm lý và cho rằng mình thể bị vong đeo bám, muốn thoát nạn thì buộc phải trả nợ cho vong. [8] [9]

Chính quyền đã có cách xử lý khác nhau đối với hai vụ việc. Trong khi Trương Thị Hương bị xử lý theo pháp luật, thì chùa Ba Vàng chủ yếu bị xử lý qua công văn và yêu cầu GHPGVN can thiệp. Liệu có sự công bằng không?

Theo tác giả, sự phân biệt này có lẽ xuất phát từ hệ thống quản lý tôn giáo của chính quyền, với ưu ái dành cho các nhà tu hành của GHPGVN, một tổ chức được chính quyền thành lập, quản lý từ năm 1981 và đã trở thành tổ chức mang theo mình các nhiệm vụ chính trị. [10] [11] [12]

Đại đức Thích Trúc Thái Minh là minh chứng rõ ràng cho sự ưu ái này. Vào năm 2019, sau khi các video về thỉnh vong giải oan gia trái chủ, chữa bệnh cho người dân và Phật tử gây xôn xao dư luận, chính quyền không áp dụng pháp luật mà chỉ giao công văn cho GHPGVN kiểm tra. [13] Kết quả là ông chỉ bị kỷ luật sám hối và bãi nhiệm các chức vụ trong Giáo hội, và sau 4 năm, ông lại được phục hồi chức vụ phó trưởng Ban Thông tin truyền thông Trung ương GHPGVN. [14] [15]

Ngoài ra, để trấn an dư luận thời điểm đó, chính quyền xử phạt hành chính 5 triệu đồng đối với bà Phạm Thị Yến, người đồng hành với Đại đức Thích Trúc Thái Minh tại chùa Ba Vàng trong các video về thỉnh vong giải oan gia trái chủ. Tuy nhiên, không lâu sau, quyết định này đã bị thu hồi. [16]

Cá nhân người viết cho rằng, các hành vi diễn ra tại chùa Ba Vàng, từ việc kể chuyện tiền kiếp, vong hồn, oan gia trái chủ đến việc yêu cầu Phật tử công đức số tiền lớn đều là truyền bá mê tín dị đoan. Họ cũng đang dùng thủ đoạn, lợi dụng tâm linh làm người khác lo sợ, sau đó họ đưa ra những hứa hẹn thoát vong, giải trừ vận hạn để trục lợi. Mặc dù tương tự như hành vi của Trương Thị Hương – người đã bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nhưng nếu nếu những người yêu cầu làm lễ thoát vong đeo bám không cho rằng mình bị lừa, không có thiệt hại về tài sản thì khó có thể truy cứu trách nhiệm hình sự của những cá nhân tại chùa Ba Vàng.

Đến cuối tháng 12/2023, chùa Ba Vàng lại làm xôn xao dư luận với sự kiện xá lợi tóc của Đức Phật.

Cụ thể, nhân dịp Đại lễ kính mừng 765 năm Phật Hoàng Trần Nhân Tông đản sinh, chùa Ba Vàng mở cửa đón Phật tử về chiêm bái tóc Đức Phật tự chuyển động. Theo chùa Ba Vàng, xá lợi tóc của Đức Phật có từ hơn 2.600 năm trước được các nhà sư từ Myanmar đem qua. Chỉ trong vài ngày, nhiều người hoài nghi xá lợi tóc của Đức Phật tại chùa Ba Vàng là cỏ Pili được rao bán công khai trên mạng xã hội. Nhưng sau đó chùa Ba Vàng đã bác bỏ thông tin này. [17]

Một tuần sau, Bộ Ngoại giao đã yêu cầu Đại sứ quán Việt Nam tại Myanmar xác minh xá lợi tóc Đức Phật trưng bày tại chùa Ba Vàng nhưng đến nay vẫn chưa có kết quả. [18]

Không loại trừ chính quyền muốn làm lắng yên dư luận nên đã khẳng định Đại đức Thích Trúc Thái Minh đã vi phạm Luật tín ngưỡng tôn giáo, tuy nhiên chỉ xử phạt ông 7,5 triệu đồng theo quy định tại Điểm a, Khoản 1, Điều 19 Nghị định 38/2021/NĐ-CP do vi phạm quy định về hoạt động triển lãm. [19] [20]

Đến tháng 6/2024, mạng xã hội tiếp tục xuất hiện video clip cho thấy một cô bé hành xử lạ trước mặt nhiều trẻ em và thanh thiếu niên tại chùa Ba Vàng. Bên cạnh cô bé là bà Phạm Thị Yến và bà này cho biết cô bé bị vong nhập. Cuối clip, Đại đức Thích Trúc Thái Minh còn khẳng định nếu không tham gia khóa tu mùa hè, cô bé sẽ có cuộc sống rất vất vả trong hôn nhân khi lấy phải một người chồng vũ phu.

Ngay sau khi đoạn clip được đăng tải, Đại đức Thích Trúc Thái Minh đã bác bỏ bối cảnh của video và tạm hoãn tổ chức các khóa tiếp theo. [21] Lần này, chính quyền lại không có động thái xử phạt nào.

Hãy nhìn một trường hợp khác nữa, đó là trường hợp của ông Vương Tấn Việt hay Thích Chân Quang.

Ông này nổi tiếng với những bài thuyết pháp về nhân quả, mang tính chất mê tín dị đoan, phê phán một số nghề và đi ngược giáo lý nhà Phật. Các bài thuyết pháp này cũng được chính quyền thừa nhận rằng đã diễn ra thời gian dài và gây hoang mang tâm lý của người dân. 

Tuy nhiên, thay vì xử phạt, chính quyền tiếp tục giao cho GHPGVN xử lý. Không lâu sau, GHPGVN kỷ luật Thượng tọa Thích Chân Quang bằng hình thức cấm tổ chức các sự kiện và thuyết giảng trong 2 năm. [22]

Nhưng không được như bà Phạm Thị Yến, Đại đức Thích Trúc Thái Minh hay Thích Chân Quang, cô đồng bổ cau Trương Thị Hương phải chịu xử phạt hành chính và vừa phải bị truy cứu trách nhiệm hình sự. [23] [24] [25]

Điều 16 Hiến pháp 2013 đã khẳng định: “Mọi người đều bình đẳng trước pháp luật”. Do đó nếu truy cứu trách nhiệm hình sự của cô đồng bổ cau mà làm ngơ trước những cá nhân tại chùa Ba Vàng là một thiếu sót lớn. Vì những gì đã diễn ra tại chùa Ba Vàng vừa có dấu hiệu hình sự của hành vi Lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 và Hành nghề mê tín dị đoan theo Điều 320 Bộ luật Hình sự. Nếu chính quyền coi mình là Nhà nước pháp quyền thì thiếu sót này cần phải được khắc phục.