Tòa Thái Lan đồng ý dẫn độ Y Quynh Bđăp; Trung Quốc tấn công tàu cá Việt Nam trên Biển Đông

Các sự kiện nổi bật:

• Tòa Thái Lan đồng ý dẫn độ Y Quynh Bđăp về Việt Nam chịu án.
• Ngư dân Việt Nam bị Trung Quốc đánh đập, cướp tài sản ở quần đảo Hoàng Sa.
• Ông Tô Lâm tiếp tục có những chuyến công du đáng chú ý.

Tòa án Bangkok chấp nhận yêu cầu dẫn độ ông Y Quynh Bđăp của Việt Nam

Tòa án Thái Lan đã chấp thuận yêu cầu dẫn độ của Việt Nam đối với nhà hoạt động người Thượng Y Quynh Bđăp, nhưng ông sẽ có 30 ngày để kháng cáo trước khi bị dẫn độ về Việt Nam. Quyết định được đưa ra sau phiên xét xử về dẫn độ (extradition hearing) vào ngày 30/9.

• Quyết định này không dựa trên hiệp định song phương cụ thể giữa hai nước (Việt Nam và Thái Lan hiện không có hiệp định song phương về dẫn độ – bilateral treaty on extradition) mà căn cứ dựa trên các yếu tố pháp lý liên quan đến quy trình dẫn độ.
• Ông Y Quynh Bđăp là người đồng sáng lập tổ chức Người Thượng vì Công lý và sang Thái Lan tị nạn vào năm 2018.
• Ông bị chính quyền Thái Lan bắt giữ ngày 11/6/2024, theo yêu cầu dẫn độ từ phía Việt Nam. Vụ bắt giữ xảy ra chỉ một ngày sau khi ông liên lạc với Đại sứ quán Canada ở Bangkok để thảo luận về việc xin tị nạn.
• Trước đó, ngày 20/1, Tòa án Nhân dân tỉnh Đắk Lắk đã kết án vắng mặt ông Bđăp 10 năm tù về tội “khủng bố”, liên quan tới vụ tấn công tại hai xã ở huyện Cư Kuin của tỉnh này vào ngày 11/6/2023, khiến chín người chết và hai người bị thương.
• Hiện nay, Bộ Công an cũng đang soạn thảo, lấy ý kiến xây dựng luật Dẫn độ; dự kiến trình Chính phủ xem xét vào tháng 1/2025.

Trung Quốc tấn công thuyền viên Việt Nam ở Biển Đông

Ngày 29/9, tàu cá QNg 95739 TS đang đánh bắt hải sản tại khu vực quần đảo Hoàng Sa thì bị tàu Trung Quốc cản trở và tấn công, làm 10 ngư dân bị thương, trong đó ba người bị gãy tay, chân.

• Chính quyền xã Bình Châu, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi cho hay, tàu của thuyền trưởng Nguyễn Thanh Biên đã bị Trung Quốc truy đuổi bằng ba chiếc ca nô với khoảng 30 người có vũ khí. Vào tối ngày 30/9, tàu cá đã cập cảng Sa Kỳ và các ngư dân được đưa về để nhận trợ giúp y tế.
• Theo BBC News Tiếng Việt, thuyền trưởng Nguyễn Thanh Biên cho biết tàu cá của ông đã bị cướp toàn bộ máy móc, ngư cụ và hàng tấn cá. Tổng thiệt hại ước tính sơ bộ vào khoảng 500 – 600 triệu đồng​.
• Ngày 1/10, Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết các tàu cá của Việt Nam đã đánh bắt trái phép tại vùng biển quần đảo Hoàng Sa mà không có sự cho phép của Bắc Kinh. Tuy nhiên, trong phản hồi này, Trung Quốc không đề cập thẳng đến vụ việc cụ thể của tàu cá QNg 95739 TS bị tấn công. 
• Ngày 2/10, Hội Thủy sản Việt Nam gửi công văn tới Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Bộ Ngoại giao, và Ban Đối ngoại Trung ương, bày tỏ sự phản đối trước các hành động của Trung Quốc đối với ngư dân Việt Nam. Hội cũng đề nghị chính quyền tăng cường hỗ trợ ngư dân, đặc biệt là trong việc bảo vệ quyền lợi và an toàn khi hoạt động tại vùng biển Hoàng Sa.
• Cùng ngày, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng cho biết hành động trên từ phía Trung Quốc là “vi phạm nghiêm trọng chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa”.
• Ngày 3/10, Báo Người Lao Động dẫn lời thuyền trưởng Nguyễn Thanh Biên cho hay, 2/4 ngư dân bị thương đã xuất viện, riêng ông Huỳnh Tiến Công phải phẫu thuật do bị “đánh gãy tay và chân bị sưng vù khá nặng”. 
• Đây không phải là lần đầu tiên Trung Quốc gây hấn với ngư dân Việt Nam ở Biển Đông, đặc biệt là tại khu vực quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa – những nơi mà cả hai nước đều tuyên bố chủ quyền. Năm 2014, căng thẳng giữa hai nước lên tới đến đỉnh điểm khi Trung Quốc hạ đặt giàn khoan dầu Hải Dương 981 trong vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam và tấn công nhiều tàu cá của nước ta. Trong năm 2020 và 2022, nhiều ngư dân Việt Nam đã kể lại những vụ tấn công, cướp bóc do lực lượng hải cảnh và tàu dân quân biển Trung Quốc thực hiện. Họ nói thường xuyên bị tàu Trung Quốc chặn, cướp hải sản và thiết bị, và một số trường hợp bị đâm chìm.
• Hoàng Sa là một huyện đảo thuộc thành phố Đà Nẵng. Tuy nhiên, kể từ sau trận hải chiến năm 1974, khi Hoàng Sa còn thuộc lãnh thổ Việt Nam Cộng hòa, Trung Quốc đã giành được quyền kiểm soát một phần quần đảo này.

Đọc thêm: Để giữ Hoàng Sa và Trường Sa lại thật gần

Ông Tô Lâm tiếp tục công du 

Ít có nguyên thủ nào mới nhậm chức mà bận rộn với các chuyến công tác nước ngoài như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Mới trở về nước sau chuyến thăm Mỹ và Cuba (từ ngày 21 – 27/9), ông tiếp tục lên đường đi thăm Mông Cổ, Ireland và Pháp, từ ngày 30/9 – 7/10.

• Tổng thống Mông Cổ Ukhnaagiin Khürelsükh của Mông Cổ tổ chức lễ đón ông Tô Lâm vào đầu giờ chiều ngày 30/9 tại Quảng trường Sukhbaatar, thủ đô Ulan Bator. Sau cuộc hội đàm, hai bên đã ký kết nhiều văn kiện hợp tác quan trọng; ra một Tuyên bố chung Việt Nam – Mông Cổ. Đặc biệt, chuyến thăm lần này mang ý nghĩa quan trọng khi hai bên chính thức nâng tầm quan hệ lên mức Đối tác Toàn diện (một cấp độ quan hệ hợp tác mở rộng giữa hai nước).
• Sau đó, ông Tô Lâm sang thăm Ireland từ ngày 1 – 3/10 theo lời mời của Tổng thống Ireland Michael D. Higgins. Hai bên đã thảo luận về việc tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực như đầu tư, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, giáo dục và năng lượng tái tạo. Một điểm nổi bật trong chuyến thăm là kế hoạch mở Đại sứ quán Việt Nam tại Ireland.
• Đến Pháp, hoạt động đầu tiên của ông Tô Lâm là tham dự Hội nghị Thượng đỉnh Pháp ngữ lần thứ 19, diễn ra từ ngày 4 – 5/10 tại Villers-Cotterêts. Chuyến thăm nhằm khẳng định vai trò của Việt Nam như một thành viên tích cực trong cộng đồng Pháp ngữ, cũng như tăng cường hợp tác song phương với Pháp trên nhiều lĩnh vực. Cộng đồng Pháp ngữ gồm 54 thành viên chính thức với hơn 321 triệu người, trải dài năm châu lục, và hầu như đều từng là thuộc địa của Pháp. Việt Nam gia nhập ACCT – tiền thân của tổ chức này – từ năm 1979. Ngoài sự kiện này, ông Tô Lâm cũng sẽ gặp gỡ với lãnh đạo Pháp và tham gia nhiều hoạt động nhằm thúc đẩy quan hệ giữa hai nước.
• Trước thềm chuyến đi này, ngày 30/9, ông Tô Lâm ký quyết định đặc xá cho 3.765 phạm nhân đủ điều kiện, nhân dịp kỷ niệm 79 năm Ngày Quốc khánh, 70 năm Giải phóng Thủ đô. Trong số các phạm nhân được đặc xá, có 20 người là công dân nước ngoài đến từ các quốc gia như Trung Quốc, Mỹ, Ireland và các nước khác​.
• Nhiều nhà bình luận đang nghĩ tới một nghị trình cải cách khả dĩ của ông Tô Lâm. Viết trên VOA Tiếng Việt, tác giả Đinh Hoàng Thắng cho rằng ông Tô Lâm đang gửi đi thông điệp “bước vào kỷ nguyên mới”. Cùng quan điểm này, tác giả Tuấn Kiệt của Luật Khoa cũng kỳ vọng vào sự quản lý cởi mở của Việt Nam trong thời gian tới, nhất là đối với báo chí. Trong khi đó, Tiến sĩ Nguyễn Quang A đăng tải hàng loạt bài thuyết trình của ông trên YouTube để kêu gọi Đảng Cộng sản chủ động dân chủ hóa.

Việt Nam từ chối 49 khuyến nghị về nhân quyền

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đỗ Hùng Việt cho biết trong kỳ kiểm định phổ quát (UPR) chu kỳ IV của Liên Hiệp Quốc, Việt Nam chấp nhận 271/320 khuyến nghị (chiếm 80%) từ 133 quốc gia.

• Ông Đỗ Hùng Việt nhấn mạnh chính sách ân xá năm 2024 và khẳng định Việt Nam sẽ tiếp tục ban hành và sửa đổi các luật quan trọng liên quan đến quyền con người và quyền công dân, nhưng không nêu rõ chi tiết về dự luật nào cụ thể.
• Trong 49 khuyến nghị bị từ chối, có những vấn đề được giới hoạt động nhân quyền đặc biệt quan tâm như bãi bỏ án tử hình; sửa đổi Bộ luật Hình sự, Luật An ninh mạng, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo, v.v.
• Trước khi diễn ra phiên kiểm định, ngày 27/9, Hội đồng Nhân quyền Liên Hiệp Quốc đã thông qua kết quả Báo cáo UPR chu kỳ IV của Việt Nam. 
• Cơ chế Kiểm điểm Định kỳ Phổ quát (UPR) được lập ra năm 2006 và hoạt động theo chu kỳ 4,5 năm/lần. Đây là cơ chế liên chính phủ của Hội đồng Nhân quyền nhằm đánh giá tình hình nhân quyền ở tất cả các quốc gia thành viên của Liên Hiệp Quốc. Trong kỳ UPR chu kỳ III năm 2019, Việt Nam đã chấp nhận 241 trên 291 khuyến nghị từ các quốc gia thành viên, và sau đó đánh giá đã thực hiện 209/241 khuyến nghị​.

Tạm giam tổng biên tập Tạp chí Môi trường và Đô thị Việt Nam

Ngày 1/10, Cơ quan Cảnh sát Điều tra Công an tỉnh Thái Bình đã ra quyết định khởi tố và tạm giam ông Đồng Xuân Thụ, tổng biên tập Tạp chí Môi trường và Đô thị Việt Nam, cùng Phó Tổng Biên tập Nguyễn Thị Ánh Hồng và nhiều thuộc cấp khác để điều tra về hành vi “cưỡng đoạt tài sản” theo Điều 170 Bộ luật Hình sự.