Buổi chiều tàn của nền báo chí ‘tận trung, tận hiến’

Phụ nữ Chủ nhật nói lời tạm biệt. [1]

🎧

Mời bạn nghe bản audio của bài này:

Buổi chiều tàn của nền báo chí ‘tận trung, tận hiến’

0:00

/370.128

Không ai biết lý do thật sự khiến cho một trong những ấn phẩm cuối tuần bán chạy nhất nước ngừng xuất bản. Trên trang bìa, tờ này đề “28 năm, đã đến lúc người phụ nữ khoác chiếc áo Chủ nhật cũ, như nàng Scheherazade đã kể xong 1.001 câu chuyện trong 1.001 đêm, xin được phép rời đi”.

Trong không khí căng thẳng của thời kỳ “tinh gọn bộ máy”, những hiện tượng thế này thường khiến người ta nghĩ đến khả năng một báo bị sáp nhập hoặc giải thể.

31/12/2024, “cái đêm hôm ấy… đêm gì?”. Đấy là cái đêm mà khi người ta đang chuẩn bị đếm ngược chào năm mới, Truyền hình Quốc hội tuyên bố phát sóng bản tin cuối cùng, sau 10 năm hoạt động. [2]

Đấy cũng là cái đêm mà Truyền hình Nhân Dân chia tay khán giả sau hơn chín năm phát sóng. [3]

Vị biên tập viên dẫn chương trình của Truyền hình Nhân Dân không quên nói rằng kênh truyền hình này đã “góp phần nhỏ bé, giản dị trong tiến trình phát triển của báo chí nước nhà; tuyên truyền, cổ vũ, động viên nhân dân thực hiện những chủ trương, đường lối của đảng và chính sách của nhà nước”.

Theo chủ trương tinh gọn bộ máy, Truyền hình Nhân Dân, Truyền hình Quốc hội, Truyền hình Thông tấn, Truyền hình VOV, Truyền hình VTC sẽ kết thúc hoạt động và chuyển chức năng, nhiệm vụ liên quan về Đài Truyền hình Việt Nam (VTV). [4]

Cùng thời điểm, Báo Thanh Niên được giữ lại, sau nhiều lời đồn đoán rằng tờ này sẽ sáp nhập với Tiền Phong và bị biến thành một tạp chí hoặc số chuyên đề. [5]

Tờ Tuổi Trẻ thì sao?

Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội chuẩn bị chấm dứt hoạt động, tờ Dân Trí dưới trướng cơ quan chủ quản này có được về Bộ Nội vụ không? [6]

VTV cho biết chỉ tiếp nhận chức năng, nhiệm vụ của các đài, kênh chuyển về, nhưng có tiếp nhận hàng ngàn người của các cơ quan đó không?

Nếu chúng ta nghĩ lại rằng báo chí của nhà nước thì nhà nước có quyền sáp nhập, thì những chuyện này cũng là chuyện thường.

Rất nhiều nhà báo chuyên nghiệp sẽ mất việc sau cuộc đại phẫu mang tên tinh gọn bộ máy. Những “chiến sĩ trên mặt trận thông tin” sẽ ra đi như những con tốt vô danh trên “bàn cờ trận mạc” chính trị.

Mà kể cả có qua được cơn hoạn nạn này thì báo chí cũng còn một ải khác mang tên “quy hoạch báo chí”, theo Quyết định số 362/2019 do cựu Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc ký. [7]

Thực hiện đề án quy hoạch báo chí này, cho đến nay, số lượng cơ quan báo chí của nước ta giảm từ 800 xuống còn 500 cơ quan. [8]

Riêng ở thủ đô Hà Nội, trước đây có 20 cơ quan báo chí, nay giảm phân nửa, còn 10. [9] Ở TP. HCM, trước đây có 28 cơ quan báo chí, nay giảm còn 19. [10]

Theo đề án quy hoạch, đến năm 2025, hai thành phố lớn nhất cả nước sẽ phải hoàn thành việc sắp xếp để mỗi thành phố còn bốn cơ quan báo in, tạp chí in, đài phát thanh và truyền hình.

Tuy nhiên, hai địa phương này muốn xin một “cơ chế đặc thù” để giữ nguyên số lượng hiện tại. Hồi tháng 8/2024, Bộ Thông tin và Truyền thông hứa sẽ xem xét, nhưng không ai ngờ rằng bộ này còn chẳng cứu nổi mình và cũng sẽ bị sáp nhập vào Bộ Khoa học và Công nghệ trong thời gian tới theo chủ trương tinh gọn bộ máy. [11]

Do đó, qua được ải “tinh gọn bộ máy” thì đến cuối năm 2025, chưa chắc những tên tuổi hàng đầu như Tiền Phong, Thanh Niên, Tuổi Trẻ còn sống sót được.

Có thể, Pháp luật TP. HCM, Phụ nữ TP. HCM hay nhiều tờ khác sẽ chỉ còn là cái bóng của chính mình và tiếc thương về một thời huy hoàng quá vãng.

Điều đáng nói thứ nhất là dù cho đứng trước cái ranh giới sống còn, báo chí nhà nước vẫn giữ một thái độ “tận trung, tận hiến” với chủ trương của Đảng Cộng sản và chính sách của nhà nước. Nhưng đây là điều đáng vui hay đáng buồn?

Người ta đồn đoán (lại là đồn đoán) với nhau rằng ông Tô Lâm đang muốn siết các cơ quan nhà nước nói chung để rộng đường cho tư nhân phát triển, tương tự như việc bóp báo chí nhà nước để rộng đường cho báo chí tư nhân. Những nhà báo “dôi dư” từ báo chí nhà nước sau này có thể mở ra những tờ báo tư nhân và thu hút nhân tài.

Nếu là vậy thật thì người đời về sau sẽ nhắc và tán dương ông Tô Lâm như một nhà cải cách chứ không phải là một nhà lãnh đạo độc tài.

Nhưng trước khi công chúng được dự phần và tán dương về viễn cảnh ấy, sẽ có rất nhiều nhà báo chuyên nghiệp sắp rơi vào vòng xoáy thất nghiệp.

Có những độc giả chạnh lòng nhìn và nhắc về ấn phẩm mình yêu quý như một cái tên nhiều kỷ niệm.

Có những khoa đào tạo về báo chí xưa nay vốn hiếm, nay có thể còn bị siết đường hoạt động hơn.

Có những sinh viên báo chí mới ra trường và không còn mấy cơ hội để dấn thân vào cái nghề được mệnh danh là “quyền lực thứ tư” nữa.

Và chẳng ai trong số họ có lỗi lầm gì.

Điều đáng nói thứ hai là không ai phản kháng.

Không một nhà báo, tờ báo nào dám hó hé đôi lời phản đối chính sách này (có thể vì nó là chủ trương của đảng), dù tất nhiên nhiều tờ vẫn đang kịch liệt vận động hành lang để bảo toàn tính mệnh của mình.

Báo chí và người làm báo có thể đòi quyền lợi cho rất nhiều người, có thể giải quyết hàng ngàn, hàng triệu sự vụ cho những người yếu thế khác trong xã hội, có thể tống chính trị gia vào tù sau nhiều bài điều tra dậy sóng.

Nhưng, cho tới lúc “giãy chết”, họ cũng không thể đòi được bất cứ điều gì cho chính bản thân họ. Dường như sự phản kháng đã bị triệt tiêu mà chẳng ai còn có khả năng đánh thức.

Ngay cả sứ mệnh “phụng sự bạn đọc” mà họ hay nói tới, thì cho dù có yêu quý tờ báo đến đâu, bạn đọc cũng chẳng thể cứu được tờ nào.

Báo chí nhà nước đã làm tròn vai “tận trung, tận hiến”, phục vụ cho chủ trương của đảng và chính sách của nhà nước.

Suy cho cùng, cái lòng tận trung tận hiến ấy, ngay từ đầu, đã sai đối tượng.

Đọc thêm: