Từ khi gia nhập Tứ Trụ, ông Tô Lâm, tổng bí thư Đảng Cộng sản, đã thực hiện loạt chính sách mới với thông điệp chính là bước vào “kỷ nguyên mới”, “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”. Các chủ trương mà ông đưa ra đều được hệ thống chính trị thực hiện trong hai chữ: cấp tập.
Nhiều chuyên gia cho rằng ông Tô Lâm sẽ mang những kết quả, thành tựu của các chính sách này để “báo công” tại Đại hội Đảng Cộng sản toàn quốc lần thứ XIV diễn ra vào tháng 1/2026.
Luật Khoa tạp chí tổng hợp các sự kiện, nội dung nổi bật diễn ra trong nước kể từ khi ông Tô Lâm bước chân vào Tứ Trụ.
Cấp tập đi đối ngoại
Ông Tô Lâm được bầu làm chủ tịch nước vào ngày 22/5/2024. Sau đó, ông lần lượt giữ chức tổng bí thư kiêm chủ tịch nước (ngày 3/8/2024) và tổng bí thư (ngày 21/10/2024). Trong thời gian này, ông có nhiều chuyến công du nước ngoài. Và nước đầu tiên ông tới là Trung Quốc.
- Chỉ nửa tháng sau khi đạt đến đỉnh cao quyền lực, từ ngày 18 – 20/8/2024, ông Tô Lâm đã lên đường thăm chính thức Trung Quốc theo lời mời của Tập Cận Bình.
Tại đây, ngoài tái khẳng định ưu tiên trong đường lối ngoại giao, hai bên đã thống nhất tăng cường hợp tác an ninh – quốc phòng, kinh tế – thương mại – đầu tư; trong đó có thúc đẩy kết nối chiến lược “vành đai con đường”.
Vấn đề kết nối cơ sở hạ tầng đường sắt, đường bộ nhằm phát triển chuỗi cung ứng, kinh tế giữa các tỉnh biên giới cũng được hai bên nhất trí.
Ông Tô Lâm hoan nghênh việc Trung Quốc hợp tác thực hiện các dự án như ba tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn kết nối Việt Nam và Trung Quốc; tuyến Vientiane – Vũng Áng; tuyến đường sắt đô thị Hà Nội.
Tin này vẫn được mở đọc miễn phí!
Chỉ 30 giây để đăng ký tài khoản miễn phí, nhưng điều này giúp Luật Khoa hiểu độc giả rõ hơn và tiếp tục xuất bản những tin tức đúng với nhu cầu của bạn.
hoặc
Đáng chú ý, ngay trước khi ông Tô Lâm lên máy bay, chính quyền đã ra quyết định trả tự do trước thời hạn cho nhà hoạt động dân chủ nổi tiếng, cựu doanh nhân Trần Huỳnh Duy Thức và nhà hoạt động môi trường Hoàng Thị Minh Hồng.
Trong cuộc gặp với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky ngày 24/9/2024, ông Tô Lâm bày tỏ quan ngại về tình hình chiến sự tại Ukraine do Nga phát động. Ông kêu gọi các bên nỗ lực chấm dứt xung đột, bảo đảm hòa bình, ổn định đời sống cho người dân.
Trong chuyến công du sang Mỹ, hoạt động nổi bật nhất của ông Tô Lâm là có buổi phát biểu trước các giáo sư và hàng trăm quan khách, sinh viên trường Đại học Columbia về chính sách tương lai của Việt Nam, mối quan hệ với Mỹ; đồng thời trả lời phỏng vấn cử tọa dưới sự điều phối của sử gia Nguyễn Liên Hằng.
Đáng chú ý, trước đó ít ngày, dân biểu Michelle Steel đã gửi một bức thư tới Hiệu trưởng Katrina Armstrong nhằm kêu gọi hủy bỏ sự kiện này vì chính quyền Việt Nam hiện vẫn giam giữ 170 tù nhân lương tâm và có nhiều vi phạm về nhân quyền.
Trong bài phát biểu của mình, ông Tô Lâm không đề cập trực tiếp đến vấn đề nhân quyền mà chỉ tập trung vào mối quan hệ giữa Việt Nam và Mỹ.
Bên cạnh đó, vào ngày 25/9/2024, ông Tô Lâm cũng đã gặp Joe Biden (nay là nguyên tổng thống Mỹ), thảo luận về nỗ lực hàn gắn chiến tranh và xây dựng mối quan hệ song phương giữa hai nước.
Điển hình, ông Tô Lâm đã giúp Việt Nam có Tuyên bố chung Việt Nam – Mông Cổ về thiết lập quan hệ Đối tác Toàn diện; nâng cấp quan hệ với Pháp và Malaysia lên Đối tác Chiến lược Toàn diện. Ngoài ra, trong chuyến thăm tới Ireland, hai nước đã nhất trí thành lập Đại sứ quán Việt Nam tại nước này.
Trước thềm chuyến đi, ngày 30/9/2024, ông Tô Lâm cũng đã ký quyết định đặc xá cho 3.765 phạm nhân; trong đó có 20 người là công dân nước ngoài như Mỹ, Trung Quốc, Ireland, v.v.
Kỷ luật cảnh cáo các cựu thành viên Tứ Trụ
Tưởng chừng như leo lên được một trong những chiếc ghế của Tứ Trụ thì có trong tay “kim bài miễn tử”, nhưng dưới thời ông Tô Lâm, trừ ông Nguyễn Phú Trọng đã mất, thì các cựu thành viên “hạ cánh” chưa hẳn đã an toàn.
- Ngày 20/11/2024, Bộ Chính trị, Ban Bí thư Đảng Cộng sản thi hành quyết định kỷ luật với nhiều tổ chức đảng, đảng viên có khuyết điểm, vi phạm. Trong đó, cựu Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ bị kỷ luật cảnh cáo vì “vi phạm những điều đảng viên không được làm”, “gây hậu quả nghiêm trọng”.
- Cựu Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng bị kết luận có các vi phạm tương tự như ông Huệ, song trong thông báo được phát đi, Bộ Chính trị nói ông Thưởng “đang điều trị bệnh” nên chưa xem xét kỷ luật.
- Chưa đầy một tháng sau, cụ thể vào ngày 13/12/2024, Bộ Chính trị ra quyết định thi hành kỷ luật cảnh cáo cựu Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc vì đã vi phạm quy định của đảng – nhà nước. Cựu Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Trương Hòa Bình cùng chịu mức kỷ luật tương tự, riêng cựu Trưởng Ban Dân vận Trung ương Trương Thị Mai bị khiển trách.
- Đáng chú ý là các vi phạm của những cựu thành viên Tứ Trụ được thông báo một cách chung chung, mơ hồ.
Thiết lập “kỷ nguyên mới” và “đại phẫu” bộ máy nhà nước
Thông điệp mà ông Tô Lâm nêu ra ngay sau khi nhậm chức tổng bí thư là đưa đất nước tiến vào “kỷ nguyên mới”, “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”. Và ông tiến hành ngay “cuộc đại phẫu” bộ máy nhà nước.
- Khi còn là tư lệnh ngành công an, ông Tô Lâm đã chủ trương một cuộc đại cải cách hệ thống ngành. Cụ thể, từ năm 2018 đến nay, Bộ Công an đã giảm sáu tổng cục, một đơn vị tương đương cấp tổng cục, 55 đơn vị cấp cục, 280 đơn vị cấp phòng và hơn 1.200 đơn vị cấp đội.
- Ngày 25/11/2024, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản khóa 13 họp bất thường. Nội dung đáng chú ý được nêu ra là tổng kết Nghị quyết số 18-NQ/TW, về “Một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả”, do cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng ký ban hành ngày 25/10/2017.
- Sau đó, Đảng Cộng sản cầm trịch luôn vai trò chỉ đạo về sắp xếp bộ máy và ông Tô Lâm làm trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về công tác này. Chính phủ và Quốc hội cũng thành lập ban chỉ đạo riêng, lần lượt do Thủ tướng Phạm Minh Chính và Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn làm trưởng ban.
- Tinh gọn bộ máy được thực hiện một cách cấp tập và theo chủ trương “trung ương làm gương – địa phương hưởng ứng”. Các đơn vị phải đề ra “dàn bài” sắp xếp nội bộ trong tháng 12/2024. Sau đó, tới tháng 2/2025, Đảng Cộng sản và Quốc hội sẽ tổ chức hội nghị và kỳ họp bất thường nhằm “chốt” phương án tinh gọn cuối cùng.
- Hiện nay, theo báo cáo mới nhất Chính phủ đã thống nhất phương án giảm năm bộ và ba cơ quan. Về cơ cấu tổ chức sắp tới, Chính phủ dự kiến có 17 bộ, cơ quan ngang bộ và năm cơ quan trực thuộc; đồng thời các đơn vị trong bộ máy cũng sẽ giảm nhiều đơn vị cấp tổng cục, vụ, cục, đơn vị sự nghiệp. Nhiều địa phương cũng lên phương án sắp xếp, làm gọn bộ máy hành chính.
- Việc sắp xếp lại bộ máy kéo theo hàng nghìn công nhân viên chức, người lao động đang làm cho các cơ quan nhà nước phải nghỉ việc. Theo tính toán của Bộ Nội vụ, có ít nhất 20% người làm trong cơ quan nhà nước sẽ bị cắt giảm. Ngoài ra, nhà nước cần 130.000 tỷ đồng để chi trả chế độ cho người thuộc diện tinh giản.
- “Cuộc đại phẫu” này không bỏ quên báo đài. Hiện nay, Truyền hình Quốc hội, VOV TV (trực thuộc Đài Tiếng nói Việt Nam), Truyền hình Nhân Dân (thuộc báo Nhân Dân), Truyền hình Thông tấn (trực thuộc Thông tấn xã Việt Nam), Đài Truyền hình kỹ thuật số VTC đã dừng phát sóng để chuyển chức năng, nhiệm vụ về Đài Truyền hình Việt Nam (VTV).
- Trái với người tiền nhiệm là ông Nguyễn Phú Trọng chỉ xoay quanh việc tinh gọn các ban, đảng cấp trung ương, ông Tô Lâm đã đi xa hơn và giải quyết một cách cấp tập bộ máy nhà nước.
- Ông Tô Lâm cũng nhiều lần kêu gọi cải cách. Ông cho rằng công cuộc cải cách thủ tục hành chính phải tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân, tránh tình trạng người dân phải “chạy vạy, xin chỗ này chỗ kia”.
- Và để đưa đất nước vào “kỷ nguyên mới”, ông nói phải xem chuyển đổi số là động lực.
Trong bài viết dịp kỷ niệm 79 năm Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2/9/1945 – 2/9/2024), ông Tô Lâm cho rằng hệ thống chính trị phải làm một “cuộc cách mạng chuyển đổi số”.
Tới ngày 13/1, tại một hội nghị, vị tổng bí thư tiếp tục khẳng định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ chốt để đưa Việt Nam trở thành nước công nghiệp hiện đại vào năm 2030 và nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.
Hai ngày sau, 15/1, Tại Diễn đàn Quốc gia về Phát triển Doanh nghiệp Công nghệ số Việt Nam lần thứ 5, ông Tô Lâm tiếp tục nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển công nghệ số và cảnh báo về nguy cơ Việt Nam trở thành “bãi rác công nghệ” của thế giới.
Ông kêu gọi việc thu hút FDI một cách chọn lọc, không để Việt Nam trở thành cứ điểm “lắp ráp – gia công” hay “bãi rác công nghệ” của thế giới, trong khi các doanh nghiệp trong nước không học hỏi được gì.
Tăng thêm quyền lực cho ngành công an
Để gia tăng quyền lực cho ngành công an trong bộ máy nhà nước, ông Tô Lâm thực hiện hai phương án: bổ sung tướng lĩnh vào Bộ Chính trị và thẩm quyền cho ngành công an.
- Từ ngày 23 – 24/1, tại Hội nghị Trung ương Đảng Cộng sản khóa 13 (2021 – 2026), Bộ Chính trị đã trình Ban Chấp hành Trung ương Đảng phương án tinh gọn bộ máy, trong đó nổi bật là đề xuất không tổ chức lực lượng công an cấp quận/huyện trong hệ thống Công an Nhân dân. Đến phiên bế mạc, ông Tô Lâm thông báo rằng Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã thống nhất với phương án này.
- Theo kế hoạch được thống nhất, Bộ Công an sẽ tiếp nhận thêm nhiều chức năng và nhiệm vụ mới từ các bộ khác, cụ thể là quản lý cai nghiện ma túy và sau cai nghiện từ Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội; cấp lý lịch tư pháp từ Bộ Tư pháp; sát hạch và cấp giấy phép lái xe từ Bộ Giao thông – Vận tải; an toàn thông tin và an ninh mạng từ Bộ Thông tin và Truyền thông; đồng thời đảm nhận luôn việc bảo đảm an ninh hàng không tại sân bay và trên máy bay.
- Riêng chức năng quản lý nhà nước về xuất nhập cảnh, Bộ Công an vẫn tiếp tục thực hiện như hiện tại. Ngoài ra, Bộ Công an sẽ nghiên cứu việc bỏ lực lượng công an cấp huyện theo một đề án riêng và sẽ báo cáo Bộ Chính trị để xin ý kiến.
- Theo Công văn 35, Ban Chỉ đạo Trung ương về tổng kết việc thực hiện Nghị quyết số 18 giao Bộ Nội vụ tham mưu trình Chính phủ nghị quyết giải thể Ủy ban Quản lý Vốn Nhà nước tại Doanh nghiệp. Theo đó, Tổng Công ty Viễn thông Mobifone, các quyền, nghĩa vụ, và trách nhiệm của đại diện chủ sở hữu sẽ được chuyển giao về Bộ Công an.
- Ngày 23/1, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã bầu ông Nguyễn Duy Ngọc, ủy viên Trung ương Đảng, chánh Văn phòng Trung ương Đảng vào Bộ Chính trị; đồng thời giữ chức chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương, thay cho ông Trần Cẩm Tú. Ông Ngọc trước đây là thứ trưởng Bộ Công an.
Đáng lưu ý, căn cứ theo Quy định số 214-QĐ/TW, ông Ngọc chưa đủ tiêu chuẩn vào Bộ Chính trị do chưa làm tròn một nhiệm kỳ trong Ban Chấp hành Trung ương Đảng.
- Tính tới thời điểm ông Ngọc được bổ nhiệm, Bộ Chính trị Đảng Cộng sản khóa 13 có 16 ủy viên, trong đó có sáu người xuất thân từ ngành công an và ba người xuất thân từ quân đội.
Hai nghị định gây tranh cãi
Ngoài ra, dưới thời ông Tô Lâm, Chính phủ đã ban hành Nghị định 168 (ngày 26/12/2024) về quy định xử phạt vi phạm giao thông và Nghị định 176 (ngày 30/12/2024) về quản lý kinh phí sau khi xử phạt.
- Hai nghị định này do Bộ Công an soạn thảo và sau khi có hiệu lực từ ngày 1/1/2025 đã bị người dân lẫn giới chuyên gia chỉ trích.
- Nghị định 168 bị phê phán vì mức phạt tăng cao và cách ban hành, triển khai cập rập. Việc áp dụng quy định mới một cách nhanh chóng đã gây ra tình trạng kẹt xe nghiêm trọng kéo dài, đặc biệt tại TP.HCM và Hà Nội,
- Trong khi đó, Nghị định 176 có quy định về việc người dân báo tin vi phạm giao thông thì sẽ được thưởng tiền. Cụ thể, mức hỗ trợ không quá 10% số tiền phạt của mỗi vụ việc, tối đa là năm triệu đồng. Tuy nhiên, hiện tại, nhà nước vẫn chưa quy định rõ cơ chế chi trả cụ thể cho người cung cấp thông tin.
Thay ông Lương Cường trao huân chương cao quý nhất của nhà nước
Từ lúc bước vào Tứ Trụ, ông Tô Lâm có hai lần trao Huân chương Sao Vàng và với hai tư cách khác nhau.
- Ngày 18/7/2024, ông Tô Lâm, khi đó là chủ tịch nước, đã trao Huân chương Sao Vàng cho Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng. Thời điểm trao “huân chương cao quý nhất của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam” diễn ra chỉ trước một ngày báo chí công bố tin ông Trọng qua đời.
- Ngày 20/1/2025, Tổng Bí thư Tô Lâm lần thứ hai trao Huân chương Sao Vàng cho cựu Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh và cựu Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng. Mặc dù, chuyện tổng bí thư trao huân chương của nhà nước đã từng có tiền lệ, nhưng theo quy định của Luật Thi đua, Khen thưởng năm 2022, người có thẩm quyền và đáng lý nên trực tiếp trao phải là nguyên thủ quốc gia, tức Chủ tịch nước Lương Cường – người cũng có mặt trong sự kiện trao giải.
- Ngày 23/1/2025, ông Tô Lâm một lần nữa lấn sân ông Lương Cường khi trao Huân chương Hồ Chí Minh tặng nguyên Thường trực Ban Bí thư Đinh Thế Huynh vì “đã có công lao to lớn, đặc biệt xuất sắc trong sự nghiệp cách mạng của đảng, dân tộc”.
- Trong bài viết Hai lần Tô Lâm lấn sân Lương Cường được đăng trên Luật Khoa vào ngày 22/1/2025, tác giả Annalise Keating nhận định rằng ông Tô Lâm đã thể hiện quyền lực vượt trội trong hệ thống chính trị. Tác giả cho rằng việc ông Tô Lâm đảm nhận những công việc vốn thuộc thẩm quyền của chủ tịch nước, ngay trước sự hiện diện của chính chủ tịch nước, là một hành động khẳng định vị thế dẫn đầu của ông trong toàn bộ hệ thống chính trị.
Đọc thêm:
Trọng Phụng
