Nhà báo ẩn danh và cuộc đàn áp phải lãng quên

Cuốn sách Le printemps de Beijing (tạm dịch: Mùa xuân Bắc Kinh) của Yi Wei, xuất bản bằng tiếng Pháp năm 1990 tại Canada, là một tác phẩm tưởng niệm những nạn nhân của vụ thảm sát Thiên An Môn. Đây là một trong số ít tài liệu do một tác giả Trung Quốc viết về sự kiện bi thương này. Cuốn sách như lời tri ân dành cho những người đã khuất, những người không thể cất lên tiếng nói hoặc buộc phải im lặng vì sự đàn áp chính trị.

Tác phẩm được dành tặng hàng ngàn thanh niên đã thiệt mạng, bị thương, hoặc mất tích trong đêm kinh hoàng 3 và 4/6/1989. Khi viết cuốn sách này, chính tác giả là một nhà báo cũng phải sử dụng bút danh khác để bảo vệ an toàn cho vợ vẫn đang sống tại Trung Quốc.

Tác giả là một người đến từ miền Nam Trung Quốc, từng đến Bắc Kinh học tập và làm việc. Ông bắt đầu sự nghiệp làm báo, rồi sau đó là giáo viên. Yi Wei cho rằng mình đã may mắn thoát nạn khi rời khỏi quảng trường Thiên An Môn vào ngày 4/6. Chưa đầy một năm sau vụ thảm sát, ông cũng rời khỏi Trung Quốc và đến Canada.

Những cuộc hành quyết, bắt giữ tùy tiện, hay thanh trừng chính trị đều do Đảng Cộng sản Trung Quốc chỉ đạo và được Quân đội Nhân dân Trung Hoa thực thi. Cha của tác giả vì tin vào những lời kêu gọi tự do ngôn luận trong phong trào “Trăm hoa đua nở” năm 1957, đã dám nói thẳng, nói thật, để rồi bị đưa đi cải tạo suốt tám năm – thực chất là lao động khổ sai. Không chỉ tác giả, mà anh chị em trong gia đình cũng mất đi cơ hội tiến thân vì biến cố này.

Trong cuốn sách, tác giả miêu tả những diễn biến trước vụ thảm sát, bắt đầu từ cái chết của Hồ Diệu Bang – vị tổng bí thư được giới trẻ ngưỡng mộ vì tinh thần cải cách. Những ngày tháng cuối đời, Hồ Diệu Bang bị tước đoạt mọi chức vụ vì ủng hộ thanh niên lên tiếng. Nhiều sinh viên đã đặt vòng hoa tưởng niệm ông tại quảng trường Thiên An Môn, nhưng kỳ lạ thay, những vòng hoa này nhanh chóng biến mất. Lý do là bởi cho đến khi Đảng Cộng sản chưa chính thức công bố cái chết của ông, thì không ai được phép bày tỏ tiếc thương.