Khi lịch sử được “Đảng hóa”

Cuốn chuyên khảo The Politics of Memory in Socialist Vietnam (tạm dịch: Chính trị Ký ức của Việt Nam Xã hội Chủ nghĩa), xuất bản năm 2024 của Giáo sư Martin Grossheim thuộc Đại học Quốc gia Seoul, chuyên gia Việt Nam học người Đức, là một công trình quan trọng giúp hiểu rõ hơn về kiểm duyệt ký ức tại Việt Nam nói riêng cũng như ở các quốc gia độc tài nói chung.

“Đảng hóa” lịch sử Việt Nam

Chương 1 và Chương 2 nhấn mạnh vai trò của giáo dục lịch sử như một công cụ tuyên truyền nhằm giải thích và củng cố tính chính danh của Đảng Cộng sản, đồng thời phản ánh góc nhìn của đảng về lịch sử thế giới. 

Tác giả phân tích cách thức bảo tồn phiên bản chính sử một cách tinh vi và có hệ thống, chẳng hạn như việc đánh giá kết quả học tập ở mọi cấp bậc giáo dục tại Việt Nam không chỉ dựa trên thành tích học thuật mà còn phụ thuộc vào hạnh kiểm. Bên cạnh đó, các dự án nghiên cứu luôn chịu sự kiểm duyệt chặt chẽ. Tác giả đưa ra những minh chứng tiêu biểu, trong đó có sự kiện Nhân văn Giai phẩm và vụ việc của Nhã Thuyên.

Sách giáo khoa, các chương trình học chính thống, và các điều luật liên quan không chỉ truyền đạt những gì đảng muốn người Việt hiểu về quá khứ và lịch sử thế giới, mà còn định hình những điều họ không muốn công chúng biết. 

Một ví dụ mà tác giả đưa ra là cách giải thích về sự tan rã của Liên Xô: thay vì thừa nhận đó là sự thất bại của chủ nghĩa xã hội, nhà nước khẳng định rằng nguyên nhân nằm ở mô hình không phù hợp của Liên Xô, đồng thời nhấn mạnh Việt Nam nên học theo mô hình xã hội chủ nghĩa của Trung Quốc.