Cuốn hồi ký Saigon to San Diego (tạm dịch: Từ Sài Gòn đến San Diego) của Đỗ Quang Trình, xuất bản bằng tiếng Anh tại Mỹ năm 2004, kể về hành trình trốn chạy khỏi Việt Nam sau khi Sài Gòn sụp đổ năm 1975.
Trong cuốn sách, tác giả thuật lại câu chuyện gia đình mình từ miền Bắc di cư vào Nam và sống tại Vũng Tàu, một thành phố mà theo ông “chưa bao giờ là mục tiêu quân sự”. Trước ngày Sài Gòn thất thủ, họ đã nghe tiếng súng, chứng kiến những trận đánh cuối cùng của quân đội. Thế nhưng, ngay cả khi bom đạn ngừng rơi, cuộc sống của họ vẫn chẳng có hòa bình.
Lời dặn của người cha
Cha của nhân vật “tôi” phục vụ trong quân đội đóng tại Vũng Tàu, đồng thời là hiệu trưởng một trường cấp ba. Cả gia đình hai bên nội và ngoại của tác giả đều phải vào Nam vì lo sợ cải cách ruộng đất bởi họ mang thân phận địa chủ.
Năm 1952, chính quyền miền Bắc chưa kiểm soát hoàn toàn, nhờ đó hai gia đình được thoát nạn. Nhưng theo lời kể, cải cách ruộng đất diễn ra không khác gì một cuộc thanh trừng: không có thẩm phán hay tòa án. Vài người thân bên ngoại bị giết vì từng tham gia Quốc Dân Đảng.
Ở miền Nam, hầu hết họ hàng của người kể chuyện đều là lính Việt Nam Cộng hòa. Cuộc chiến dần đi về cuối, một người cậu họ của tác giả sống trong hoang mang khi chứng kiến cảnh binh lính chán nản, đào ngũ, quân đội thì liên tục nhận thất bại trước quân Bắc Việt. Dù suy nghĩ ra sao, họ vẫn buộc phải tuân theo lệnh rút lui từ cấp trên.
Là một trí thức am hiểu sâu sắc về lịch sử, cha của Trình dạy con trai phải chuẩn bị tâm lý đối mặt với gian khổ, có lẽ vì ông đã lường trước những gì sẽ xảy ra dưới chính quyền của lực lượng “giải phóng miền Nam”.
