Bài viết dưới đây dựa trên khảo luận của tác giả Nguyễn Địch Điềm, Ban Báo chí, Phân khoa Văn học và Khoa học Nhân văn, Viện Đại học Vạn Hạnh. Khảo luận có tiêu đề “Báo chí – Chính quyền qua việc thi hành Quy chế báo chí”, đề tháng Năm, 1972.
Khảo luận này được viết theo lối nghiên cứu. Luật Khoa tạp chí trích dẫn một số đoạn và sắp xếp lại tư liệu để tiện cho độc giả theo dõi.
***
Nền Đệ nhị Cộng hòa của Việt Nam Cộng hòa, tuy là thử nghiệm dân chủ đầu tiên trong lịch sử Việt Nam, vẫn là một thử nghiệm còn lắm khiếm khuyết. Điều này được phản ánh rõ nét qua chế độ quản lý báo chí.
Trước khi đi vào chi tiết, nhẽ cũng cần nói đôi điều về lịch sử Việt Nam Cộng hòa để bạn đọc hiểu chúng ta đang nói tới thời kỳ nào.
Việt Nam Cộng hòa ra đời bên dưới vĩ tuyến 17 vào năm 1955, kế thừa Quốc gia Việt Nam, sau khi thủ tướng khi đó là Ngô Đình Diệm tổ chức trưng cầu dân ý phế truất Quốc trưởng Bảo Đại. Phải đến ngày 26/10/1956, khi bản Hiến pháp 1956 có hiệu lực thì mới bắt đầu nền Đệ nhất Cộng hòa.
Sau khi nền Đệ nhất Cộng hòa chấm dứt vào năm 1963 cùng với cái chết của Tổng thống Ngô Đình Diệm, kéo theo một thời kỳ quân quản kéo dài, nền Đệ nhị Cộng hòa bắt đầu vào ngày 1/4/1967, khi bản Hiến pháp 1967 chính thức có hiệu lực.
Quyền tự do báo chí được ghi nhận là một quyền căn bản trong bản hiến pháp này.
Xin được đóng góp ý kiến thêm về vấn đề kiểm duyệt báo chí ở miền Nam trước 1975 và đây là cách thức của báo Độc Lập trên đường Võ Tánh.
Báo sau khi xếp chữ thì in khoảng chục tờ bản vỗ dùng để trình chủ bút và sửa lỗi chính tả. Sau đó được đổ chì ” bản kẽm” để in số lượng lớn. Vài tờ đầu tiên toà soạn cho nhân viên đem đến nơi kiểm duyệt ở Trung Tâm Quốc Gia Học Liệu đường Trần Bình Trọng.
Trong khi đó tại toà soạn vẫn in những tờ báo đầu tiên không hề bị cắt xén, con số lên đến vài ngàn tờ, những tờ báo đầu tiên này sẽ được đóng mộc đỏ ở trang bià với chữ ‘KÍNH BIẾU”, được nhân viên đem đến những cơ quan, đoàn thể cũng như nhiều cá nhân từ trong chính phủ ra đến xã hội, một số khác cho nhân viên đến toà soạn lấy.
Khi nhân viên đem tờ báo đã được kiểm duyệt về thì máy in ngưng lại. Nhân viên máy in sẽ dùng đục, bỏ những bài hay những dòng chữ đã đánh dấu.
Có hai phần kiểm duyệt, 1 của toà soạn và 1 của cơ quan kiểm duyệt.
Bài, hay một phần bài của chủ bút gạch thì sau khi đục bỏ sẽ được chêm chữ ” toà soạn tự ý đục bỏ”.
Bài cuả cơ quan kiểm duyệt sau khi đục bỏ thì chêm chữ ” Kiểm duyệt”
Sau đó máy sẽ khởi động in, lúc này báo in sẽ được tăng tốc độ để kịp đem ra những bến xe đò đưa đi các tỉnh thành để bạn đọc có được ở buổi sáng hôm sau.
Nhiều tờ báo này được đóng dấu “Báo biếu”.
Vài hàng chia sẻ
Vài hàng chia sẻ.