Dương Văn Minh: Một tổng thống bất hợp hiến

Ban đầu, Trần Văn Hương đề nghị Dương Văn Minh nhận chức thủ tướng với toàn quyền điều hành chính phủ. [8] Đây là cách để trao quyền lực mà không vi phạm Hiến pháp. Nhưng Dương Văn Minh từ chối vì ông chỉ muốn chức tổng thống.

Trước mọi áp lực nặng nề, Trần Văn Hương chấp nhận vi phạm Hiến pháp để chuyển giao quyền lực cho Dương Văn Minh, với hy vọng rằng điều này sẽ cứu được Sài Gòn khỏi một cuộc tấn công quân sự. [9]

“Nếu chúng ta không thể đàm phán thành công, thì Sài Gòn sẽ biến thành biển máu, và chúng ta sẽ chiến đấu vì danh dự Quốc gia,” đó là những lời mà Trần Văn Hương đã nói trước khi trao quyền lại cho Dương Văn Minh.

Hiến pháp quy định như thế nào về chức tổng thống?

Trở lại với văn bản nền tảng của nhà nước Việt Nam Cộng hòa: Hiến pháp năm 1967.

Hiến pháp này quy định rất cụ thể về việc kế nhiệm tổng thống. Điều 56 trong Hiến pháp ghi rõ: 

“Trong trường hợp nhiệm vụ Tổng Thống chấm dứt dưới một năm trước kỳ hạn, Phó Tổng Thống sẽ đảm nhiệm chức vụ Tổng Thống đến hết nhiệm kỳ, ngoại trừ trường hợp Tổng Thống bị truất quyền.

Nếu vì một lý do gì Phó Tổng Thống không thể đảm nhiệm chức vụ Tổng Thống, Chủ tịch Thượng nghị viện sẽ đảm nhiệm chức vụ này trong thời hạn ba tháng để tổ chức cuộc bầu cử tân Tổng Thống và tân Phó Tổng Thống.”

Theo Hiến pháp, Trần Văn Hương đã đảm nhiệm chức tổng thống khi Nguyễn Văn Thiệu từ chức vào ngày 21/4. Nếu Trần Văn Hương không đảm nhiệm chức tổng thống nữa thì chủ tịch Thượng viện, lúc đó là ông Trần Văn Lắm, sẽ là người ngồi lên ghế tổng thống. Và sau đó ba tháng, chính quyền sẽ tổ chức bầu cử lại.

Nhưng thực tế lúc đó, Dương Văn Minh lại là người trở thành tổng thống ngay khi ông Trần Văn Hương từ chức và trao quyền.

Dương Văn Minh, lúc ấy, không phải phó tổng thống, không phải chủ tịch Thượng viện, cũng chẳng được bầu lên, thậm chí ông còn không đảm nhận bất kỳ chức vụ gì trong chính quyền. 

Về mặt pháp lý, việc Dương Văn Minh trở thành tổng thống là hoàn toàn vi hiến.

Hợp thức hóa

Ai ai lúc đó cũng hiểu rằng việc Trần Văn Hương giao quyền tổng thống cho Dương Văn Minh là một hành động vi hiến và chính ông Hương cũng hiểu. 

Vậy nên, Tổng thống Hương và các cố vấn của ông đã triệu tập một phiên họp Quốc hội đặc biệt kéo dài 10 tiếng vào ngày 28/4. [10] Quốc hội đã bỏ phiếu với tỷ lệ 123-0 cho phép ông Hương làm khác với Hiến pháp để chỉ định người kế nhiệm.

Dù đã có những động tác hình thức như vậy, về bản chất, hành động này vẫn vi hiến, vì hiến pháp không trao quyền cho Quốc hội cho phép tổng thống chuyển giao quyền lực. Tổng thống cũng không có quyền nhượng chức cho bất kỳ ai ngoài quy trình kế nhiệm đã định sẵn.

***

Nỗ lực vi hiến của chính quyền Việt Nam Cộng hòa, sau cùng, không ngăn được cuộc tấn công quân sự của Cộng sản vào Sài Gòn và cái chết cho hàng trăm mạng người từ cả hai phe.

Chỉ 36 giờ sau, xe tăng của quân Cộng sản húc đổ Dinh Độc Lập, bắt sống Tổng thống Dương Văn Minh cùng nội các.

Ông bị áp giải tới Đài Phát thành Sài Gòn, sau đó thực hiện công việc cuối cùng của mình với tư cách là tổng thống Việt Nam Cộng hòa: đọc tuyên bố đầu hàng. [11]

Chính thể Việt Nam Cộng hòa vĩnh viễn nằm lại với lịch sử.

Nguyễn Văn Thiệu và sự sụp đổ của Việt Nam Cộng hòa

Các quyết định của Nguyễn Văn Thiệu, từ đối nội đến đối ngoại, đã để lại ảnh hưởng sâu sắc đến tình hình chiến sự.

Hiến pháp 1967: Bản hiến pháp tiến bộ và dân chủ nhất trong lịch sử Việt Nam

Chuyện vốn đã hiển nhiên đến nhàm: hiến pháp là luật gốc của một quốc gia, đóng vai trò quan trọng nhất trong việc xác lập luật chơi của hệ thống chính trị. Nó không chỉ là một tài liệu pháp lý mà còn là một văn bản định hình văn hóa và giá trị của quốc gia đó. Trong thời gian tồn tại của mình, Việt Nam Cộng hòa đã để lại hai bản hiến pháp mang nhiều giá trị lịch sử và nghiên cứu. Nếu như Hiến pháp 1956 được nhiều người xem là cơ sở hợp thức […]