Bài viết gốc được đăng trên trang của Trung tâm Nghiên cứu Việt – Mỹ (Đại học Oregon) ngày 27/12/2020. Với sự đồng ý từ trung tâm, Luật Khoa tạp chí biên tập và giới thiệu lại bài viết của nhà văn Trùng Dương – một hồi tưởng sâu sắc về thời các nữ nhà văn miền Nam trước 1975 viết văn, sống bằng văn, và sống cùng tự do.
Trong số những tài liệu về các cây bút phái nữ trong văn học Việt Nam trước 1975 cho tới nay, tôi thấy chỉ có bài biên khảo công phu của Tiến sĩ Công Huyền Tôn Nữ Nha Trang, tựa là “Các nhà văn nữ Nam Việt Nam, 1954-1975”, xuất hiện lần đầu trên tạp chí Vietnam Forum số 9, năm 1987 của Đại học Yale, là có vẻ đầy đủ và bao gồm hơn cả. [1]
Về bài biên khảo “Các nhà văn nữ miền Nam”
Tưởng cũng nên phác qua bối cảnh trong đó bài biên khảo này được thực hiện. Vào đầu thập niên 1980, Southeast Asia Council (tạm dịch: Tổ chức Nghiên cứu Đông Nam Á) thuộc Đại học Yale phối hợp với American Council of Learned Societies (tạm dịch: Hội đồng các hội Học thuật Hoa Kỳ), với sự tài trợ của Ford Foundation, National Endowment for the Humanities (tạm dịch: Quỹ Quốc gia về Khoa học Nhân văn), và Henry Luce Foundation, đứng ra kêu gọi đề án nghiên cứu về miền Nam Việt Nam, với học bổng cho mỗi đề án là 25.000 USD, hoàn tất trong vòng một năm.
Trong số những đề án được chọn vào năm 1984, có ba đề án liên quan đến văn học:
- Một của nhà văn Võ Phiến, nghiên cứu về văn học miền Nam từ 1954 đến 1975;
- Một của học giả Nha Trang, tập trung vào các cây bút phụ nữ miền Nam trong cùng thời khoảng;
- Một của nhóm năm nhà báo do Đỗ Ngọc Yến đứng đầu, dự tính nghiên cứu về báo chí miền Nam cũng trong cùng thời kỳ.
Nhóm nghiên cứu báo chí miền Nam của nhà báo Đỗ Ngọc Yến (1941-2006) không biết vì lý do gì đã không hoàn tất. Hai dự án đầu thì đã thành tựu, với kết quả là cuốn “Văn học miền Nam Tổng quan, 1954-1975” của Võ Phiến (1925-2015) ra mắt lần đầu vào mùa hè năm 1986, và trước sau đã xuất bản bốn lần (sách giấy) vào các năm 1986, 1988, 2000, và 2014. [2]
