Không có “cuộc tắm máu” nào như đồn đại khi bộ đội Bắc Việt tràn vào Sài Gòn ngày 30/4/1975. Bi kịch của người miền Nam sẽ đến chậm rãi và theo một cách khác.
Một ngày tháng 6 năm 1975, cựu đại tá Trần Văn gói ghém quần áo, đồ ăn và tiền đến trình diện chính quyền mới, theo chương trình cải tạo kéo dài một tháng dành cho cựu quân nhân Việt Nam Cộng hòa.
Trong ngày đầu tiên, Trần Văn và các sĩ quan được cho ăn uống đầy đủ, họ đi ngủ vào lúc 22:00. Nhưng đến nửa đêm thì tất cả bị đánh thức. Cán bộ tách họ thành từng nhóm 40 người và bị dồn lên xe tải. Khoảng 100 chiếc xe như vậy đã âm thầm rời khỏi Sài Gòn. Điểm đến của những chiếc xe này là một doanh trại cũ của Quân lực Việt Nam Cộng hòa, mà giờ đây đã bị biến thành khu giam giữ quân nhân miền Nam bại trận.
Nửa năm sau, họ được chuyển đến một trại giam khác cách trại giam cũ hơn 60km. Cán bộ thông báo rằng họ sẽ không được trở về nhà vì họ là những người có “nợ máu với nhân dân”.
Tiếp đến, Trần Văn bị chuyển đến một trại cải tạo khác ở miền Bắc, giáp với biên giới Trung Quốc. Tại đây, cán bộ nói rằng họ phải tự kiếm cơm vì nhà nước không có dư tiền để nuôi họ.
Trong hàng năm trời, các cựu quân nhân Việt Nam Cộng hòa chỉ ăn khoai mì. Các buổi lao động bắt đầu từ lúc 5 giờ sáng. Và không biết khi nào mới được trở về nhà.
Thật tôi không biết nói thế nào để các bạn trẻ biết rõ về sự thật và hoàn cảnh dẫn đến sự thật đó. Tôi xin nói về bên thắng cuộc vì tôi ở bên ấy. Năm 1976 là năm đầu tiên áp dụng luật nghĩa vụ quân sự ở miền nam, bạn tôi lên đường, khi ấy quân trang từ đầu đến chân đều sản xuất từ Trung Hoa, đến năm 1977 tôi lên đường quân trang được cấp thì mùng “màn” trắng, mền “chăn”đỏ, xanh, vàng quần áo thì vải của lính VNCH may theo kiểu K74, dép thì bằng lốp xe cắt ra, ăn thì độn 50% việc làm là khai hoang rừng, trồng ngô, khoai, sắn, lúa rẫy ” chọt lỗ trỉa”. Nói qua như vậy để thấy của cải rất khan hiếm, chỉ có nghị quyết thì học tháng nào cũng mất năm ba ngày. Do vậy việc đối xử bằng vật chất với quân cán bên thua cuộc như vậy cũng là dễ hiểu.
Tôi đã sống qua giai đoạn đó nên biết rõ, bài này viết nhập nhằng không đúng sự thật.
Sự kiện lịch sử là như thế này :
Đầu tiên là binh sĩ, hạ sĩ quan VNCH từ cấp Chuẩn úy trở xuống học tập 3 ngày. Sau đó có thông báo là các cựu sĩ quan chuẩn bị quần áo, mùng mền và thức ăn đủ dùng 10 ngày. Lưu ý là chuẩn bị thức ăn đủ trong 10 ngày chứ không nói là chỉ học tập 10 ngày. Đây thực ra là mánh khóe để phòng ngừa những người này trốn tránh, phải tốn công truy lùng và chắc cũng phải đổ máu.
Là người miền nam chính gốc nên tôi cũng có rất nhiều bạn bè, bà con họ hàng từng bị tù cải tạo, không thấy ai nói về chuyện ăn khoai mì cả năm! Với chế độ ăn như thế thì liệu có ai sống nổi không?