Cuốn hồi ký “Hồi ký 50 năm mê hát” ra đời năm 1968 nhân kỷ niệm 50 năm cải lương, là một tác phẩm đáng chú ý. Bản mà người viết tham khảo do Nhà xuất bản Trẻ phối hợp với gia đình tác giả in lại năm 2024.
Vương Hồng Sển (1902-1996) là một nhà khảo cứu văn hóa truyền thống, đặc biệt về hát bội và cải lương. Ông từng làm việc tại Viện Bảo tàng Sài Gòn từ năm 1947 đến năm 1964. Theo Vương Hồng Sển, lịch sử cải lương gắn liền với thời kỳ thuộc địa và phong trào yêu nước, với mục tiêu dân chủ hóa nghệ thuật giải trí ở miền Nam Việt Nam.
Tác giả cho rằng chưa thể xác định chính xác thời điểm cải lương ra đời. Ban đầu, ở các tỉnh miền Nam đã có các ban tài tử đờn ca trình diễn tại các nghi lễ trong gia đình như lễ cưới, đám giỗ, lễ thăng quan, v.v. nhưng chưa từng xuất hiện trên sân khấu hay trước công chúng.
Tuy nhiên, ông khẳng định cải lương hình thành từ lòng yêu nước. Sự phát triển của cải lương cũng gắn với việc phổ biến chữ quốc ngữ, vì đa số người sáng tác và biểu diễn chỉ biết chữ quốc ngữ. Ông viết: “Lòng ái quốc của một số người bị mất nước, cố tìm lối trồi đầu lên để cho tinh thần quốc gia còn tồn tại.”
Theo ông, cải lương thực sự được đưa lên sân khấu từ năm 1918. Tuy nhiên, mốc quan trọng hơn là 1921-1922, khi các sinh viên miền Nam đang học tại Hà Nội trở về quê trong kỳ nghỉ hè, rồi mang theo các làn điệu cải lương quay lại Hà Nội khi nhập học.
