Nếu mọi người đều bình đẳng, tại sao Mặt trận Tổ quốc lại có ‘chân’ trong Hiến pháp?

Without fear or favor” – khẩu hiệu bất hủ mà The New York Times gìn giữ hơn một thế kỷ qua – không chỉ là lời tuyên bố đạo đức báo chí, mà còn là thước đo sự nghiêm cẩn trong việc phản biện quyền lực và hệ thống. Tuy nhiên, để đạt được điều đó, không đủ nếu chỉ dám nói thẳng; điều thiết yếu hơn là phải nói đúng, dựa trên phân tích công bằng, trung lập và học thuật. Chính ở điểm này, bài viết ‘Nếu mỗi người đều bình đẳng…’ đã bộc lộ nhiều thiếu sót đáng tiếc:

Bài viết có tiêu đề “Nếu mỗi người đều bình đẳng, tại sao Mặt trận Tổ quốc lại có ‘chân’ trong Hiến pháp?” đặt ra một nghi vấn pháp lý và chính trị đáng chú ý: liệu việc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (MTTQ) được quy định vị trí đặc biệt trong Hiến pháp 2013 có trái với nguyên tắc bình đẳng giữa các tổ chức trong xã hội hay không. Tác giả bài báo cho rằng MTTQ, về bản chất, chỉ là một tổ chức xã hội – tương tự như nhiều tổ chức khác – và việc dành cho tổ chức này một vai trò “cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân” trong Điều 9 Hiến pháp là một điều bất bình thường và thiếu dân chủ.

Tuy nhiên, khi tiếp cận vấn đề dưới góc độ học thuật, cả về pháp lý lẫn truyền thông, ta nhận thấy bài báo mang nhiều lỗ hổng trong cấu trúc lập luận, phương pháp phân tích và hệ quy chiếu giá trị. Việc áp đặt tiêu chuẩn dân chủ phương Tây lên một thể chế có cấu trúc khác biệt như Việt Nam mà không xét tới tính hợp pháp nội tại và hoàn cảnh lịch sử – chính trị cụ thể là một dạng thiên kiến nghiêm trọng trong phản biện chính trị – pháp lý. Trong bài phản biện này, người viết sẽ sử dụng mô hình IRAC để làm rõ những thiếu sót trong lập luận của bài báo, đồng thời đối chiếu cách đặt vấn đề tương tự nếu được thực hiện bởi các cơ quan báo chí hàng đầu thế giới như The Times (Anh) hay The New York Times (Mỹ).

I. ISSUE – VẤN ĐỀ PHÁP LÝ ĐƯỢC ĐẶT RA

Tác giả bài báo đặt câu hỏi: “Nếu mỗi người đều bình đẳng, tại sao Mặt trận Tổ quốc lại có ‘chân’ trong Hiến pháp?”
Vấn đề pháp lý cốt lõi mà bài viết hướng tới là: việc ghi nhận vai trò đặc biệt của MTTQ trong Hiến pháp có vi phạm nguyên tắc bình đẳng giữa các tổ chức xã hội hay không, và rộng hơn là: liệu Hiến pháp Việt Nam có trao quyền quá mức cho một tổ chức chính trị không qua bầu cử trực tiếp từ dân chúng.
Tác giả ngụ ý rằng sự hiện diện của MTTQ trong Hiến pháp là dấu hiệu của thiếu dân chủ, thiếu minh bạch, và tạo ra bất bình đẳng giữa các tổ chức xã hội.

II. RULE – CƠ SỞ PHÁP LÝ VÀ LÝ LUẬN THỂ CHẾ LIÊN QUAN

Điều 9 – Hiến pháp 2013 của Việt Nam quy định rõ:
“Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân…” Đây không phải một cách “ưu ái bất thường” như tác giả ám chỉ, mà là một thiết kế thể chế có chủ đích trong mô hình nhà nước xã hội chủ nghĩa.

Nguyên tắc bình đẳng trong Hiến pháp Việt Nam (Điều 16):
Quy định mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật – không có nghĩa là mọi tổ chức xã hội phải có địa vị pháp lý như nhau trong cấu trúc nhà nước.

Mô hình chính trị đơn đảng – single-party system:
Trong hệ thống này, các tổ chức như MTTQ không phải là NGO, mà là một phần của “mặt trận đoàn kết toàn dân tộc” – một cấu trúc chính trị đặc thù. Mô hình này được ghi nhận ở nhiều quốc gia có lịch sử cách mạng tương tự như Trung Quốc, Cuba, Lào…

III. APPLICATION – PHÂN TÍCH & PHẢN BIỆN CÁCH TÁC GIẢ ÁP DỤNG LUẬT

Đánh tráo khái niệm giữa bình đẳng công dân và bình đẳng tổ chức

Tác giả mở đầu bằng mệnh đề: “Nếu mỗi người đều bình đẳng…” và từ đó dẫn tới câu hỏi: “…tại sao Mặt trận Tổ quốc lại có ‘chân’ trong Hiến pháp?” Đây là một kiểu suy luận đánh tráo khái niệm (equivocation fallacy). Nguyên tắc “mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật” được quy định tại Điều 16 Hiến pháp không có nghĩa là mọi tổ chức trong xã hội cũng phải được đối xử pháp lý như nhau trong thiết kế thể chế.

Ở các quốc gia có hệ thống pháp trị lâu đời như Anh hoặc Mỹ, những tổ chức có vai trò lịch sử và chính trị đặc thù vẫn được ghi nhận vị thế ưu tiên – dù không nhất thiết đến từ bầu cử trực tiếp. Ví dụ, ở Anh, Hoàng gia không được bầu nhưng vẫn là một cấu phần hiến định. Việc tồn tại của “The Crown” trong hệ thống hiến pháp không đồng nghĩa với vi phạm dân chủ – mà là sản phẩm của lịch sử chính trị – xã hội.

Thiên kiến phương Tây trong cách đánh giá vai trò MTTQ

Bài viết dẫn dắt người đọc tới kết luận: “Mặt trận Tổ quốc không được bầu ra bởi nhân dân… nhưng lại có tiếng nói trong quá trình lập pháp, giám sát, phản biện xã hội…”

Dù lập luận này có vẻ hợp lý trên bề mặt, nhưng nó bỏ qua hai yếu tố học thuật then chốt:

Không phân biệt được thể chế đơn đảng – tập quyền với thể chế dân chủ đa đảng.

Không đề cập đến truyền thống chính trị lịch sử đã quy định vai trò của MTTQ từ thời kháng chiến.

Nếu xét theo lăng kính so sánh, bài viết thiếu hẳn tính “contextual journalism” – tức đặt một vấn đề vào đúng bối cảnh lịch sử, chính trị và pháp lý mà nó sinh ra. Trong khi đó, các cơ quan báo chí như The New York Times khi bàn đến chính trị Trung Quốc hay Cuba, luôn nhấn mạnh sự khác biệt về thể chế thay vì áp đặt mô hình Mỹ như chuẩn mực tuyệt đối.

Ví dụ: The New York Times, khi bàn đến quyền lực của Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương (CCDI), không nói rằng “nó phi dân chủ vì không bầu cử phổ thông”, mà phân tích từ vai trò của Đảng Cộng sản Trung Quốc trong kiến trúc quyền lực của quốc gia này.

Tác giả bài viết đang áp dụng một hệ quy chiếu mang tính chuẩn tắc phương Tây mà không hề đưa ra lập luận mang tính so sánh thể chế – một thiếu sót nghiêm trọng trong phản biện học thuật.

Sử dụng thủ pháp cảm tính thay cho lý luận luật học
Toàn bài viết hầu như không có dẫn chiếu cụ thể tới quy định pháp luật nào ngoài Hiến pháp, và cũng không trích dẫn học giả pháp lý hay báo cáo quốc tế nào để làm nền cho lập luận. Thay vào đó là hàng loạt câu hỏi tu từ và nhận định mang tính cảm tính như:
“Phải chăng đây là sự áp đặt một mô hình chính trị cũ kỹ?”
“Tại sao không để một tổ chức xã hội khác thay thế?”

Cách viết này thiếu tiêu chuẩn học thuật cơ bản, và trong môi trường báo chí như The Times, những bài bình luận pháp lý kiểu này sẽ thường bị biên tập lại để đưa thêm dữ kiện, nguồn dẫn, và góc nhìn phản biện đa chiều. Một bài viết trên The Times nếu đặt vấn đề tương tự sẽ thường bao gồm:

Dẫn chứng so sánh thể chế quốc tế

Phân tích từ giới học giả luật công

Trích dẫn chính sách và thống kê thực tiễn

Việc không làm những điều này khiến bài viết đang ngụy tạo học thuật bằng kỹ thuật báo chí cảm tính, điều mà The Times hay The New York Times rất thận trọng tránh.

Tóm lại, bài báo tuy đặt ra một vấn đề đáng thảo luận – vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong cấu trúc hiến định – nhưng đã thực hiện điều đó bằng một hệ quy chiếu thiếu khách quan, thiếu logic luật học, và mang nặng cảm tính chính trị.