Thông tin đáng chú ý trong tuần qua: các đại biểu Quốc hội tranh luận về bỏ án tử hình; quy định các tổ chức thành viên về vấn đề “trực thuộc” Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; chốt thời gian bầu cử Quốc hội khóa 16; tập đoàn của Trump triển khai dự án ở Việt Nam; và loạt cán bộ vướng vòng lao lý vì nhận hối lộ.

Chính phủ đề xuất bỏ án tử hình với tám tội danh

Chính phủ đề xuất bỏ án tử hình đối với tám tội danh trong dự thảo sửa đổi Bộ luật Hình sự. Điều này hiện gây tranh luận tại Quốc hội về tính răn đe, nhân đạo và áp lực lên hệ thống tư pháp.

• Chiều 20/5, tại Hà Nội, trong khuôn khổ kỳ họp Quốc hội khóa 15, các đại biểu đã thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự do Bộ Công an chủ trì xây dựng.
• Dự thảo gồm ba phần, 26 chương và 433 điều, trong đó giữ nguyên 181 điều, sửa 245 điều, bổ sung 6 điều và bỏ 18 điều.
• Đáng chú ý, Chính phủ đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với 8/18 tội danh hiện hành, thay thế bằng mức án “tù chung thân không xét giảm án”, gồm: hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân (Điều 109); gián điệp (Điều 110); phá hoại cơ sở vật chất – kỹ thuật của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (Điều 114); sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, phòng bệnh (Điều 194); vận chuyển trái phép chất ma túy (Điều 250); tham ô tài sản (Điều 353); nhận hối lộ (Điều 354); phá hoại hòa bình, gây chiến tranh xâm lược (Điều 421).

• Theo Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang, hình phạt mới vẫn đảm bảo tính nghiêm khắc khi cách ly người phạm tội khỏi đời sống xã hội, đồng thời phản ánh tính nhân đạo và phù hợp với xu thế pháp lý quốc tế.
• Tuy nhiên, đề xuất này đang vấp phải nhiều ý kiến trái chiều.
  
  Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan (đoàn TP. HCM) cho rằng hành vi sản xuất thuốc giả có thể gây chết người hàng loạt, là “táng tận lương tâm” nên cần duy trì án tử hình để răn đe.

• Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Thanh Sang (TP.HCM) bày tỏ lo ngại nếu bỏ án tử hình với tội tham ô và nhận hối lộ thì sẽ đi ngược lại nỗ lực chống tham nhũng, tiêu cực hiện nay. Ông viện dẫn vụ án bà Trương Mỹ Lan để đặt câu hỏi: “Vậy nếu người ta biết chắc là không chết, liệu hiệu quả thu hồi tài sản có như chúng ta mong ước hay không?”.
• Với tội vận chuyển trái phép chất ma túy (nơi hơn 80% án tử hình năm 2023 được áp dụng), một số đại biểu cảnh báo nguy cơ Việt Nam trở thành điểm trung chuyển nếu giảm nhẹ hình phạt.
  
  Tuy nhiên, theo Trung tướng Nguyễn Minh Đức, phó chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh – Đối ngoại của Quốc hội, nhiều người phạm tội “vận chuyển trái phép chất ma túy” là dân nghèo, ở vùng sâu, vùng xa hoặc học sinh, sinh viên, người thiếu hiểu biết, trong khi “chỉ cần 100 gram thì đã bị tử hình”. Điều này gây nhiều trăn trở cho những người làm công tác tố tụng, đặc biệt trong các trường hợp người phạm tội bị lôi kéo mà không biết bên trong có chứa ma túy.
  
  Tương tự, đối với hành vi sản xuất thuốc giả, ông Đức cho biết đến nay chưa có trường hợp nào bị tuyên án tử hình. Lý do, rất khó đánh giá hậu quả ở mức độ phù hợp với điều kiện áp dụng hình phạt cao nhất này.

• Theo Đại biểu Sùng A Lềnh (Lào Cai), có tới 83% người bị tuyên án tử hình liên quan đến các tội phạm về ma túy trong năm 2023. Trong khi đó, tỷ lệ thi hành án tử hình lại rất thấp, chỉ đạt khoảng 1% mỗi năm.
  
  Theo ông Lềnh, việc bãi bỏ án tử hình đối với một số tội danh, đặc biệt là tội vận chuyển trái phép chất ma túy, không chỉ thể hiện tính nhân đạo mà còn góp phần giảm áp lực lên hệ thống trại giam. Lý do, hiện nay vẫn còn hơn 1.000 người bị kết án tử hình nhưng trại giam thiếu buồng giam, nhiều trại giam khác cũng đang rơi vào tình trạng quá tải.
• Trên thực tế, Việt Nam đang đối mặt với áp lực ngày càng gia tăng từ cộng đồng quốc tế về việc bãi bỏ án tử hình, đặc biệt là đối với các tội danh không thuộc loại nghiêm trọng nhất.
  
  Điển hình vào năm 2008, Tòa phúc thẩm Tòa án Nhân dân Tối cao tại Hà Nội xử y án tử hình Lê Văn Mạnh với ba tội danh “giết người”, “hiếp dâm”, và “cướp tài sản” sau ba phiên xét xử sơ thẩm, ba lần phúc thẩm và một lần giám đốc thẩm.
  
  Theo Mạnh, tại thời điểm xảy ra án mạng, anh đang đi làm giúp em gái Lê Thị Nhài nên có bằng chứng ngoại phạm. Hội đồng xét xử căn cứ chủ yếu vào bức thư để khép tội, trong khi thư là do hai phạm nhân cùng buồng ép viết.
  
  Hay vào năm 2014, Chủ tịch nước Trương Tấn Sang gửi công văn đề nghị chỉ đạo cho tạm dừng thi hành hình phạt tử hình đối với Hồ Duy Hải. Sau khi Tòa phúc thẩm Tòa án Nhân dân Tối cao tại TP. HCM bác đơn kháng cáo của Hồ Duy Hải, tuyên y án tử hình đối với Hồ Duy Hải về hai tội giết người và cướp tài sản.
  
  Các tổ chức nhân quyền như Ân Xá Quốc tế (Amnesty International) và Tổ chức Thế giới Chống Tra tấn (OMCT) đã nhiều lần kêu gọi Việt Nam chấm dứt việc áp dụng án tử hình, đặc biệt là trong các vụ án liên quan đến ma túy và tham nhũng.
  
  Trong các kỳ Kiểm điểm Định kỳ Phổ quát (UPR) của Liên Hợp Quốc, nhiều quốc gia đã khuyến nghị Việt Nam hạn chế và tiến tới bãi bỏ án tử hình. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn duy trì hình phạt này, đặc biệt là trong các vụ án ma túy, với lý do răn đe tội phạm.
  
  Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia cho rằng đề xuất của Chính phủ Việt Nam về việc bãi bỏ án tử hình đối với tám tội danh trong dự thảo sửa đổi Bộ luật Hình sự được xem là một bước đi tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều tranh cãi trong nước về việc liệu việc bãi bỏ này có làm giảm hiệu quả răn đe tội phạm hay không.

• Để biết thêm các thông tin, quan điểm về án tử hình, mời độc giả tham khảo các bài viết của Luật Khoa tạp chí về chủ đề này.

Chốt thời điểm bầu cử Quốc hội khóa 16 vào ngày 15/3/2026

• Tại phiên họp ngày 21/5, 449/449 đại biểu Quốc hội đã thông qua Nghị quyết 199, chính thức rút ngắn nhiệm kỳ của Quốc hội khóa 15 và Hội đồng Nhân dân các cấp (2021 – 2026) đi ba tháng, dự kiến kết thúc vào đầu tháng 4/2026.
• Thời điểm bầu cử Quốc hội khóa 16 (nhiệm kỳ 2026 – 2031) cũng được ấn định vào ngày 15/3/2026. Thông thường, các kỳ bầu cử Quốc hội diễn ra vào tháng Năm và nhiệm kỳ Quốc hội khóa mới sẽ bắt đầu vào tháng Bảy.
• Ngoài ra, Quốc hội cũng thông qua gói ngân sách hơn 80.000 tỷ đồng nhằm cho sắp xếp bộ máy nhà nước, triển khai chính sách miễn học phí và chuyển đổi số.
• Liên quan đến việc sắp xếp bộ máy, tại nghị trường trong những ngày qua, các đại biểu cũng thảo luận về dự thảo Hiến pháp sửa đổi và quy định các tổ chức chính trị – xã hội.
  
  Nhiều đại biểu cho rằng không nên dùng từ “trực thuộc” vì các tổ chức này có điều lệ riêng và hoạt động độc lập tương đối. Nếu về “trực thuộc” Mặt trận thì là quan hệ cấp trên – cấp dưới và phủ nhận tính liên hiệp tự nguyện.
  
  Một số ý kiến cũng cho rằng liệu có nên liệt kê cụ thể tên các tổ chức này (trong đó còn dành riêng một điều cho Công đoàn Việt Nam), trong Hiến pháp hay không.
  
  Tại phiên họp ngày 21/5, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ tính chất “trực thuộc” của các thành viên Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Trump Organization khởi công dự án hơn 1,5 tỷ USD ở quê ông Tô Lâm

Trump Organization, doanh nghiệp của Tổng thống Mỹ Donald Trump, vừa khởi công dự án tại tỉnh Hưng Yên – quê của Tổng Bí thư Tô Lâm. Động thái này diễn ra trong bối cảnh quan hệ thương mại Việt – Mỹ đang bước vào giai đoạn nhạy cảm về thuế quan.

• Với tổng vốn đầu tư hơn 1,5 tỷ USD (gần 40.000 tỷ đồng), dự án này là khu phức hợp đô thị, nghỉ dưỡng sinh thái và sân golf đầu tiên mang thương hiệu Trump tại Việt Nam.
• Dự án này được triển khai theo hình thức đầu tư liên doanh giữa Trump Organization và Tổng Công ty Phát triển Đô Thị Kinh Bắc.

• Chính phủ Việt Nam chính thức phê duyệt dự án vào ngày 16/5, trên diện tích đất gần 1.000 ha và dự kiến hoàn thành trong vòng hai năm.
• Đến ngày 21/5, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã tham gia lễ khởi công và nhấn mạnh ý nghĩa chiến lược của dự án trong việc thúc đẩy mối quan hệ Việt – Mỹ thêm “sâu sắc, thực chất và hiệu quả”.

• Bên cạnh đó, đại diện của Trump Organization đã lên kế hoạch khảo sát để xây dựng “một tòa nhà chọc trời” tại khu đô thị Thủ Thiêm, TP. Thủ Đức, TP. HCM. 
• Theo Reuters, từ ngày 15/5, Sở Ngoại vụ TP. HCM đã ký một văn bản xác nhận về việc hỗ trợ tiếp đón đoàn khảo sát tại “vị trí được đề xuất” để xây dựng “tòa cao ốc Trump Tower”.
• Sự kiện này diễn ra trong bối cảnh Chính phủ đang đàm phán lần hai thuế quan với Mỹ (từ ngày 19 – 22/5).
  
  Việt Nam có thể phải đối mặt với mức thuế quan lên đến 46% nếu không đạt được thỏa thuận với Nhà Trắng trước thời hạn tháng Bảy năm nay.
  
  Trump Organization, do gia đình Tổng thống Donald Trump sáng lập năm 1923, là tập đoàn đa ngành, nhưng tập trung chủ yếu vào lĩnh vực bất động sản, khách sạn và sân golf. Doanh nghiệp này hiện đã đầu tư nhiều dự án sân golf tại nhiều quốc gia.

Tin vắn

Toàn bộ phòng công chứng sẽ chuyển đổi hoặc giải thể trước ngày 31/12/2028: Chính phủ vừa ban hành Nghị định 104/2025 (có hiệu lực từ ngày 1/7/2025) quy định toàn bộ các phòng công chứng trên cả nước sẽ phải chuyển đổi thành văn phòng công chứng hoặc giải thể theo lộ trình, chậm nhất là ngày 31/12/2028. Phòng công chứng là đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Sở Tư pháp, do ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định thành lập,  việc chuyển đổi này nhằm thực hiện chủ trương tư nhân hóa hoạt động công chứng, tinh gọn các đơn vị sự nghiệp công lập theo yêu cầu tại nghị quyết số 19-NQ/TW năm 2017 và những quy định mới trong Luật Công chứng năm 2024. Đến nay, theo Bộ Tư Pháp, đã có 10 địa phương hoàn thành việc chuyển đổi, giải thể các phòng công chứng. 

Bộ Công an đề xuất trao quyền khởi tố, điều tra cho công an cấp xã: Ngày 20/5, tại phiên họp Quốc hội khóa 15, Bộ Công an đề xuất sửa đổi Bộ luật Tố tụng Hình sự, cho phép trưởng hoặc phó trưởng công an cấp xã được khởi tố, điều tra các vụ án hình sự liên quan đến 42 tội danh có khung hình phạt tối đa là bảy năm tù. Tuy nhiên, quyền này chỉ áp dụng đối với người là điều tra viên trung cấp trở lên, thuộc cơ quan điều tra công an cấp tỉnh và được thủ trưởng cơ quan này phân công. Đề xuất này được đưa ra trong bối cảnh Việt Nam thực hiện tinh gọn bộ máy theo hướng bỏ cấp huyện, chuyển một phần chức năng lên tỉnh và xuống xã. Bộ Công an khẳng định công an cấp xã không phải là một cấp điều tra độc lập nhưng cần được trao thêm thẩm quyền để xử lý nhanh, hiệu quả các vụ án tại địa phương.