Ai sẽ gánh khoản nợ 49,1 tỷ USD trong dự án đường sắt cao tốc?

Cùng với đó là Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị và Nghị quyết 198 của Quốc hội vừa mới ban hành về phát triển kinh tế tư nhân. Các văn bản này mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp nội địa tham gia vào các dự án công trọng điểm, cũng như dự án cao tốc Bắc – Nam mà Quốc hội khóa 15 đang thảo luận về kế hoạch xây dựng. 

VinSpeed và THACO đề xuất nhà nước hỗ trợ vay 80% vốn làm dự án

Doanh nghiệp đầu tiên đề xuất tham gia dự án này là VinSpeed thuộc tập đoàn Vingroup của ông Phạm Nhật Vượng. Ông Vượng thành lập VinSpeed vào ngày 6/5 với vốn điều lệ là 6.000 tỷ (chưa tới 1% phần vốn đối ứng).

VinSpeed đề xuất tổng vốn đầu tư 61.35 tỷ USD (khoảng 1.560.000 tỷ đồng) với cam kết tự thu xếp 20% vốn (12,27 tỷ USD), còn lại 80% vốn (49,1 tỷ USD) sẽ vay nhà nước với lãi suất 0% trong 35 năm. Công ty này khẳng định sẽ hoàn thiện dự án trong 5 năm. Đổi lại, VinSpeed đề xuất được khai thác thu phí công trình trong 99 năm và kinh doanh bất động sản dọc theo dự án, nhà nước phải chịu chi phí giải phóng mặt bằng.

Đề xuất đầu tư tiếp theo đến từ Tập đoàn Trường Hải (THACO) của ông Trần Bá Dương. THACO cũng có đề xuất tương tự VinSpeed, nhưng khác ở chỗ, tập đoàn này không vay nhà nước mà chỉ đề nghị chính phủ bảo lãnh và hỗ trợ lãi vay trong 30 năm. THACO cam kết sẽ hoàn thiện toàn bộ dự án trong bảy năm, đồng thời, đề xuất thời gian khai thác thu phí là 70 năm, ngắn hơn VinSpeed 29 năm.

Đề xuất của VinSpeed và THACO đã tiết kiệm cho ngân sách khoảng 6 tỷ USD (hơn 155  ngàn tỷ đồng), đồng thời rút ngắn thời gian hoàn thiện dự án. Đổi lại, các doanh nghiệp này sẽ đạt thỏa thuận với chính quyền về vốn vay, tài nguyên đất, và các cơ hội kinh doanh gắn liền dự án. 

Điều đáng nói, cả hai doanh nghiệp trên chưa từng có kinh nghiệm triển khai dự án nào tương tự. 

Về việc này, PGS.TS. Trần Đình Thiên, ủy viên Hội đồng Tư vấn chính sách của thủ tướng Chính phủ, cho rằng nhà nước phải bỏ tư duy cũ, khiến doanh nghiệp nội địa bị cầm chân trong vai trò “thầu phụ” ở các dự án do nhà thầu nước ngoài có kinh nghiệm thực hiện.

“Không ai sinh ra đã biết làm đường sắt cao tốc. Nếu không trao cơ hội cho doanh nghiệp Việt, thì bao giờ họ mới tích lũy được kinh nghiệm?” – Ông Thiên đặt vấn đề.

Bảng so sánh nguồn lực tài chính và đề xuất giữa VinSpeed và THACO do phóng viên Luật Khoa tạp chí tổng hợp. Do VinSpeed vừa thành lập, chưa có bất kỳ thành tích nào, nên phần mô tả “Năng lực của doanh nghiệp” của VinSpeed chúng tôi dẫn các thông tin về công ty mẹ của doanh nghiệp này, tức Vingroup.

Lợi ích cuối cùng sẽ thuộc về ai?

Cả VinSpeed và THACO đều hứa hẹn sẽ giảm gánh nặng ngân sách cho nhà nước trong quá trình triển khai dự án, trong khi, yêu cầu nhà nước hỗ trợ tài chính thông qua các cơ chế lãi vay cao chưa từng có.

Theo quy định, nhà nước có thể huy động vốn từ việc phát hành trái phiếu và vay tín dụng quốc tế cho các dự án đầu tư công đạt quy mô như dự án đường sắt cao tốc Bắc – Nam. Tuy vậy, riêng số vốn 49,1 tỷ USD (tương đương 1.249.600 tỷ đồng) mà VinSpeed muốn vay, đã gấp 2,5 lần kế hoạch phát hành trái phiếu của Chính phủ trong năm 2025 (khoảng 500.000 tỷ đồng). Đến nay, nhà nước đã huy động được hơn 3,9 tỷ USD (97.700 tỷ đồng) vốn từ việc phát hành trái phiếu.

Về vốn vay từ nước ngoài, theo báo cáo từ Chính phủ, trong quý Bốn của năm 2024, Việt Nam đạt mức nợ công 177,5 tỷ USD (4,26 triệu tỷ đồng), tương đương 37,3% GDP (tổng sản phẩm quốc nội) và dự kiến sẽ tiếp tục tăng trong năm 2025. GDP Việt Nam hiện nay ở mức 476,3 tỷ USD (hơn 11,5 triệu tỷ đồng).

Điều này đồng nghĩa, người dân có thể phải tiếp tục đối mặt với việc gánh thêm nợ công, bao gồm cả khoản 49,1 tỷ USD mà VinSpeed hay THACO yêu cầu hỗ trợ vay từ nguồn ngân sách nhà nước. Với dân số Việt Nam hiện nay là hơn 101 triệu người, thì mỗi người dân đang phải gánh khoản nợ công khoảng 1.750 USD/người (tương đương 46 triệu đồng). 

Trong khi đó, người dân hiện có thu nhập trung bình 5,4 triệu đồng/tháng. Với mức thu nhập này, bên cạnh việc chi tiêu sinh hoạt hằng ngày trong mức chi tiêu tối thiểu trên đầu người là 1,7 triệu đồng/tháng đối với khu vực nông thôn và 2,3 triệu đồng/tháng ở thành thị, người dân còn phải cấp dưỡng, hỗ trợ gia đình. Chưa hết, những người trẻ còn phải tích lũy mua nhà giữa lúc giá thành nhà đất ngày càng vượt xa tầm với.

Bên cạnh đó, khi xét lại tiền lệ ở các dự án công trước đây, đơn cử như dự án Ethanol Phú Thọ với loạt cán bộ bị buộc tội tham ô 543 tỷ đồng, mà nổi bật nhất trong số đó là những cái tên Đinh La Thăng hay Trịnh Xuân Thanh. Vì vậy, cũng không loại trừ trường hợp, để được tham gia đầu tư, doanh nghiệp sẽ có “phí bôi trơn” cho cán bộ, mà tất cả các chi phí này đã được tính vào tổng vốn đầu tư của dự án.

Ở khía cạnh khác, dự án trên được một số chuyên gia nhận định là “bệ phóng công nghệ của quốc gia” và tạo ra nhiều phúc lợi cho người dân trong nước, bao gồm cơ hội việc làm, hạ tầng giao thông và phát triển thương mại.

Tuy nhiên, theo một khảo sát, các dự án trọng điểm quốc gia như dự án cao tốc Bắc – Nam, từ lâu đã thiếu vắng sự tham gia trực tiếp từ người dân trong quá trình đưa ra quyết định. 

Cũng như, các cơ chế để chính quyền địa phương lấy ý kiến của người dân về việc các dự án này sẽ có mức tác động như thế nào đến đời sống của họ, hiện tại vẫn chưa được rõ ràng. Thực tế đã ghi nhận có quá nhiều trường hợp nhà nước trả tiền thu hồi mỗi mét vuông đất cho người dân với “giá chỉ bằng một bát phở”, rồi giao doanh nghiệp đầu tư “siêu dự án” và bán ra với giá cao gấp nhiều lần. Bất cập này đã có hơn mấy chục năm nay nhưng nhà nước vẫn chưa có hướng giải quyết triệt để.

Ngày 16/6, Phó thủ tướng Trần Hồng Hà cho biết Chính phủ đã giao các bộ cùng 15 địa phương có dự án cao tốc đi qua gấp rút thực hiện giải tỏa 10.800ha diện tích đất trong khu vực 120.000 hộ dân đang sinh sống, để làm dự án.

Thêm một doanh nghiệp nội địa tham gia, tuyên bố sẽ tự chủ 100 tỷ USD vốn đầu tư

Một doanh nghiệp Việt Nam khác là Mekolor vừa có đơn gửi Chính phủ để đề xuất làm chủ đầu tư dự án đường sắt cao tốc Bắc – Nam bằng vốn chủ sở hữu lên đến 100 tỷ USD (hơn 2,3 triệu tỷ đồng), bao gồm cả chi phí giải tỏa mặt bằng cho dự án. 

Theo đề xuất, Mekolor sẽ kết hợp cùng với Great USA, doanh nghiệp từ Hoa Kỳ, để tự huy động 100 tỷ USD vốn làm tuyến cao tốc Bắc – Nam. 

Ông Võ Xuân Trường, chủ của Mekolor, cam kết sẽ không yêu cầu Chính phủ cấp vốn đối ứng hoặc bảo lãnh tài chính; và sẽ hoàn thiện dự án trong năm năm, vận hành 49 năm với 95% nhân lực Việt Nam. Sau khi dự án hoàn thiện sẽ miễn phí tiền vé trong sáu tháng đầu cho người dân.

Sau khi thông tin được lan truyền, đề xuất của Mekolor đã tạo ra nhiều luồng ý kiến trái chiều từ dư luận Việt Nam, đặc biệt là khi doanh nghiệp này hoạt động chỉ có bốn nhân viên với số vốn điều lệ là 1 tỷ đồng.

Đơn cử, báo VietNamNet đặt câu hỏi về nguồn gốc của số tiền 100 tỷ USD mà Mekolor cam kết, còn báo Dân Trí phát hiện Mekolor có trụ sở nằm sâu trong hẻm.

Trước đó, khi VinSpeed của ông Vượng đề xuất muốn tham gia đầu tư ở tuyến cao tốc Bắc – Nam, báo chí nhà nước đã nhiều lần “tán thán”, tạo nên cả một chiến dịch truyền thông để ủng hộ doanh nghiệp của vị tỷ phú này làm chủ đầu tư dự án.

Giải đáp cho các nghi vấn trên, ông Trường tuyên bố đã huy động được 78,5  ngàn tỷ euro (tương đương khoảng 84,8  ngàn tỷ USD) từ quỹ của Mekolor và Great USA. Con số này tương đương với số liệu GDP toàn cầu năm 2019 do tổ chức Ngân hàng Thế giới công bố.

“Nếu thuận lợi, 100 tỷ USD có thể được thu hồi trong vòng 15 năm tính từ khi dự án đi vào khai thác,” ông Trường cho biết.

Công ty Cổ phần Mekolor được thành lập vào tháng 10/ 2016 tại Cần Thơ, ngành nghề kinh doanh chính là “tổ chức giới thiệu và xúc tiến thương mại”. Còn Great USA được giới thiệu có trụ sở tại bang Florida (Hoa Kỳ), chuyên phát hành tiền điện tử và kết nối vốn từ các quỹ đầu tư quốc tế.

Toàn cảnh: Trịnh Văn Quyết và vụ thao túng thị trường chứng khoán đi vào lịch sử

Ngày 29/3/2022, một vụ án gây chấn động thị trường chứng khoán ở nước ta đã được khởi tố. Cơ quan Cảnh sát Điều tra của Bộ Công an (C01) đã khởi tố vụ án hình sự và bắt tạm giam Trịnh Văn Quyết, Chủ tịch Tập đoàn FLC, theo quyết định khởi tố vụ án số 06/QĐ-VPCQCSĐT. Cùng thời điểm đó, cơ quan chức năng cũng khám xét chỗ ở và nơi làm việc của các đối tượng liên quan tại 21 địa điểm. Bằng cách thao túng cổ phiếu “ma”, cùng với sự giúp sức từ các cán bộ tại […]

Vingroup và giấc mộng chaebol

Theo cách hiểu tích cực nhất, Vingroup có lẽ đang được nhà nước bảo vệ và ưu đãi vì nó là hạt giống sáng giá cho sức cạnh tranh quốc tế mới, cho khả năng kiểm soát thị trường nội địa và tương lai phát triển kinh tế thần tốc. Nhưng ngay cả với cách hiểu đó, chúng ta cũng không thể bỏ qua những hệ quả lâu dài đã được thực chứng mà hệ thống chaebol của Hàn Quốc và zaibatsu của Nhật Bản đã gây ra. Phát triển thực lực kinh tế nội địa là đáng hoan nghênh, […]