André Menras đã viết nên một thiên tự truyện có giá trị tư liệu quý, phản ánh hiện thực và quá trình tìm lại công lý cho ngư dân tại Hoàng Sa cùng nhiều nơi khác, bất chấp trở ngại từ cơ chế kiểm duyệt gắt gao và vô lý ở Việt Nam.
Cuốn sách Vietnam: entre le meilleur et le pire – 50 ans de fidélité aux combats de ma jeunesse (tạm dịch: “Việt Nam, giữa tốt đẹp và tồi tệ – 50 gắn bó với những cuộc đấu tranh suốt thời thanh xuân của tôi”) được xuất bản năm 2024 của tác giả André Menras vốn chỉ là một thiên tự truyện – hồi ký nhằm kể về cuộc đời của chính tác giả. Thế nhưng, tác phẩm thực tế đã có giá trị như một pho tư liệu xuất sắc về hiện thực công lý và kiểm duyệt tại tại Việt Nam, đặc biệt là hiện thực tranh đấu, đòi lại quyền lợi cho những ngư dân Hoàng Sa nói riêng và những người dân sinh sống lênh đênh trên Biển Đông nói chung.
Cuốn sách có thể chia làm ba phần: phần một về quãng đời từ thời niên thiếu của tác giả, hành trình đến Việt Nam và trở thành một giáo viên dưới chính thể Sài Gòn. Phần hai kể về quãng đời của ông tại nước Việt thống nhất, quá trình đưa ông trở thành là nhà làm phim nghiệp dư đấu tranh cho công lý của Hoàng Sa. Phần ba kể về những dự án cá nhân của ông sau khi đã về hưu: nỗ lực thúc đẩy nhân quyền cho những đối tượng dễ bị tổn thương ở Việt Nam – nơi mà ông luôn xem là quê hương thứ hai của chính mình.
Một người Pháp “Việt” hơn không ít người Việt
André Menras, sinh năm 1945 tại miền Nam nước Pháp, tốt nghiệp sư phạm năm 1967, năm 1968 đến Việt Nam, lần lượt dạy học tại Đà Nẵng, rồi Sài Gòn. Chỉ sau hai năm sau gắn bó với miền đất mới, André bắt đầu tham gia các phong trào phản chiến, ủng hộ Mặt trận Giải phóng miền Nam, bị chính quyền Sài Gòn bắt và bỏ tù hai năm rưỡi. Nhờ hiệp định Paris, ông được ra tù sớm, lập tức tham gia viết những đầu sách và đi diễn thuyết về vấn đề tù nhân chính trị.
