Dân chủ hóa tại Đài Loan – Kỳ 1: Học thuyết Tôn Trung Sơn và nền tảng tư tưởng lập hiến

Từ một hòn đảo từng là thuộc địa, Đài Loan đã trở thành một trong những nền dân chủ ổn định và năng động bậc nhất châu Á. Sự chuyển mình đó không diễn ra trong một sớm một chiều mà là kết quả của một quá trình cải cách thể chế kéo dài nhiều thập niên, trong đó nổi bật là bảy lần tu chánh kể từ khi ban hành bản Hiến pháp Trung Hoa Dân Quốc năm 1947.

Chuỗi bài viết này nhằm làm rõ con đường dân chủ hóa của Đài Loan thông qua lăng kính hiến pháp, cụ thể là quá trình sửa đổi hiến pháp (tu chánh) và những thay đổi thể chế gắn liền với nó. Việc phân tích các tu chánh án không chỉ giúp hiểu rõ hơn về cách Đài Loan cải tổ hệ thống chính trị, mà còn làm sáng tỏ mối quan hệ giữa thể chế pháp lý và tiến trình dân chủ hóa trong bối cảnh Đông Á. Tại thời điểm mà các nền dân chủ đang gặp thách thức ở nhiều nơi như hiện nay, nhìn lại quá trình cải cách hiến pháp ôn hòa của Đài Loan là một việc cần thiết.

Loạt bài sẽ được chia thành nhiều kỳ, mỗi kỳ đi sâu vào một khía cạnh cụ thể, bắt đầu từ tư tưởng lập hiến của Tôn Trung Sơn – nền tảng tư tưởng của Hiến pháp 1947 – cho đến trình bày thiết chế nhà nước được quy định trong bản hiến pháp này, bối cảnh của thời kỳ thiết quân luật, vai trò của các phong trào xã hội dân sự, và quá trình hình thành một thể chế dân chủ hiện đại tại Đài Loan, thông qua bảy lần tu chánh.

Mời quý độc giả theo dõi loạt bài Dân chủ hóa tại Đài Loan:

Dân chủ hóa tại Đài Loan – Kỳ 1: Học thuyết Tôn Trung Sơn và nền tảng tư tưởng lập hiến

Đài Loan đã trở thành một trong những nền dân chủ ổn định bậc nhất châu Á. Đó là kết quả của quá trình cải cách thể chế kéo dài nhiều thập niên.

Dân chủ hóa tại Đài Loan – Kỳ 2: Thiết chế nhà nước trong Hiến pháp 1947

Nét nổi bật trong bản hiến pháp Trung Hoa Dân Quốc 1947 nằm ở phần thiết chế với sự kế thừa tư tưởng ngũ quyền phân lập của Tôn Trung Sơn, và dựa trên giả định về một nước Trung Hoa thống nhất.

Dân chủ hóa tại Đài Loan – Kỳ 3: Sự kiện 2-28 – ký ức đau thương và hạt mầm dân chủ

Sự kiện 2-28 được xem là nỗ lực đấu tranh dân chủ tiên phong trong lịch sử Đài Loan. Dù bị đàn áp thảm khốc, phong trào đã gieo xuống hạt mầm cho tiến trình vận động dân chủ hóa trên đảo quốc này.

Dân chủ hóa tại Đài Loan – Kỳ 4: Những nguồn lực cho sự hồi sinh của phong trào dân chủ

Những biến cố quốc tế bất ngờ và sự hình thành một thế hệ trẻ trung lưu có học vấn cấp tiến, cuộc vận động dân chủ hóa đã hồi sinh tại Đài Loan từ thập niên 1970-1980.

Dân chủ hóa tại Đài Loan – Kỳ 5: Tưởng Kinh Quốc và những quyết định bước ngoặt

Lịch sử nhìn chung đánh giá Tưởng Kinh Quốc cao hơn cha ông. Dù vẫn hứng chịu không ít chỉ trích, các cuộc khảo sát cho thấy ông vẫn là vị tổng thống được nhớ đến nhiều nhất của Đài Loan.

Dân chủ hóa tại Đài Loan – Kỳ 6: Tưởng Kinh Quốc và những quyết định bước ngoặt (tiếp theo)

Những diễn biến chính trị trong nước và quốc tế đã khiến vị tổng thống thứ hai của nhà họ Tưởng cho rằng: dân chủ hóa là con đường tất yếu mà Đài Loan phải hướng theo.

Học thuyết Tôn Trung Sơn và nền tảng tư tưởng lập hiến Đài Loan

Nổi bật lên giữa các nhà tư tưởng chính trị thời kỳ Thanh mạt, Tôn Trung Sơn được xem là “Quốc phụ của Trung Quốc hiện đại” (The Father of Modern China) vì sức ảnh hưởng tư tưởng của ông đối với các nhà cách mạng thời đầu ở cả hai phe Quốc dân Đảng và Đảng Cộng sản. [1]