“Thuyền nhân” không chỉ là khái niệm gợi lên thân phận cay nghiệt của những người Việt Nam trong thế kỷ trước, mà ít ai ngờ rằng, danh từ ấy vẫn còn được dùng để kể về những câu chuyện đầy nước mắt của ngày hôm nay.
Cuốn sách Vietnam’s Modern Day Boat People: Bridging Borders for Freedom ra mắt độc giả năm 2023, là một công trình nghiên cứu đầy tính nhân văn về thảm kịch thuyền nhân của thời hiện đại. Tác giả công trình này là Shira Sebban, một hậu duệ của những người Do Thái tị nạn, một ký giả, nhà văn, chuyên gia về di trú, đồng thời cũng là một nhà hoạt động xã hội sinh sống tại Úc. Bản dịch tiếng Việt của cuốn sách đã được xuất bản năm 2025, với nhan đề Thuyền Nhân Việt Nam Thời Hiện Đại: Vươn Tới Tự Do.
Cuốn sách kể lại câu chuyện có thật của những gia đình người Việt quyết định lênh đênh trên biển để tìm kiếm tự do. Trong cuộc hành trình không chỉ đầy sóng gió mà còn đầy cảnh lao lung ngục tù ấy, họ đã may mắn được những tình nguyện viên sẵn sàng giúp đỡ, hỗ trợ họ tìm được bến đỗ tương lai.
Ẩn đằng sau những hải trình chìm nổi, lênh đênh, câu chuyện trong sách phản ánh khát vọng tự do và lòng dũng cảm của những người dân hết sức bình thường. Bên cạnh đó, những mẩu chuyện còn là pho tư liệu về hiện thực thực thi nhân quyền ở Việt Nam, thứ hiện thực đã buộc con người phải đánh cược: tìm đường sống trong cõi chết. Và đâu đó, vẫn có những tia sáng cuối đường hầm của lòng nhân ái và tinh thần cộng đồng xuyên biên giới.
Vào năm 2016, truyền thông Úc có một bài báo về bốn đứa trẻ sắp bị gửi đến trại mồ côi sau khi cha mẹ chúng bị trừng phạt vì cố gắng trốn khỏi Việt Nam. Cùng với người mẹ ấy là hàng chục người Việt khác bôn ba vượt biển trên hai con thuyền đánh cá. Không may, khi đến bờ an toàn sau một tháng lênh đênh trên biển với khao khát được xin tị nạn, họ đã bị hải quân Úc chặn lại và bị đưa trả về Việt Nam, nơi mà sự trả thù nghiêm khắc đang chờ đợi họ. Điều gây ngạc nhiên là, cũng chính nước Úc đã từng cưu mang hơn 60.000 thuyền nhân người Việt ở thế kỷ trước. Bài báo này đã gây ra một làn sóng phản ứng gay gắt từ người dân yêu chuộng công lý khắp nơi trên thế giới, và là nguồn cảm hứng thôi thúc mạnh mẽ ngòi bút cùng nỗ lực hành động của tác giả Shira Sebban.
