Bầu cử trong các nền dân chủ – Kỳ 1: Mô hình ‘được ăn cả, ngã về không’ tại các nước Anh, Mỹ

Về cơ bản, bầu cử là để chọn ra người đại diện cho quyền lợi của mình và cộng đồng quanh mình. Người đại diện ấy phải có năng lực và lý tưởng đấu tranh với bất công và bảo vệ những lợi ích chính đáng cho cộng đồng mà họ đại diện. Nói thế để thấy tầm quan trọng của lá phiếu bầu, nhưng hãy cùng ngẫm lại cách mà bấy lâu nay ta đã sử dụng lá phiếu ấy.

Vào kỳ bầu cử đại biểu Quốc hội và hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp năm 2021, bạn có tham gia bỏ phiếu không? Nếu có, bạn có nhớ mình đã bầu cho ai không? Những đại biểu bạn chọn có trúng cử không? Bạn có cảm thấy quyền và lợi ích của mình được đại diện bởi các đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND không? 

Trả lời những câu hỏi này có thể giúp ta nhìn nhận lại mức quan tâm đến quyền lợi chính trị của bản thân, và đưa ta đến một vấn đề lớn: thế nào là một quốc hội có tính đại diện? Nói cách khác, mô hình bầu cử hiện tại của Việt Nam có đảm bảo những người thắng cử thực sự là đại diện cho nhân dân?

Trong thực tế, hệ thống bầu cử của Việt Nam không giống các nước dân chủ đa đảng, mà gần với các nước độc đảng như Trung Quốc và Cu Ba. Nó mang tính hình thức hơn là một cơ chế trao quyền để người dân quyết định người lãnh đạo đất nước.

Bài viết này và kỳ tới sẽ cung cấp một số kiến thức cơ bản về các mô hình bầu cử phổ biến trên thế giới, đồng thời phân tích cách các quốc gia dân chủ đảm bảo sự cạnh tranh công bằng giữa các chính đảng và duy trì tính đại diện trong cơ quan lập pháp.