Sau 10 năm, Luật Khoa thay áo mới

Suốt mười năm qua, Luật Khoa hiện diện với bạn đọc trong một hình hài nhất quán: logo bốn chữ “Luật Khoa tạp chí” màu nâu đất, phông chữ đơn giản, thiết kế không cầu kỳ. Mỗi bài viết, mỗi trang báo, mỗi lần xuất hiện trên mạng xã hội đều là một phiên bản khác nhau của cùng một “tấm áo”.

Chúng tôi chọn màu sắc và cách trình bày ấy vì cảm nhận cá nhân là chính chứ không có chuyên môn gì về thiết kế mỹ thuật. Nhưng dù sao chúng tôi vẫn muốn thể hiện mình một cách rõ ràng và nhất quán. Một màu sắc có phần hoài cổ, đơn giản nhưng nghiêm túc và chín chắn. Một cách trình bày kiểu tối giản. Một giọng điệu dù khiêm cung nhưng kiên quyết. Một tờ báo nhỏ không có nguồn vốn dồi dào, không có trụ sở trong nước, không theo đuổi lợi nhuận – nhưng luôn muốn hiện diện trong mắt độc giả Việt Nam một cách có trách nhiệm và tử tế.

Tấm áo ấy đã đồng hành cùng chúng tôi trong suốt một thập niên. Nó giúp Luật Khoa trở nên quen thuộc và dễ nhận diện với nhiều độc giả. Nhưng mười năm là một quãng thời gian dài. Sự nhất quán ấy, đến một lúc nào đó, cũng trở nên cũ kỹ. Không chỉ vì hình thức, mà vì chính chúng tôi cũng đã khác.

Chúng tôi không còn là một nhóm nhỏ làm báo bán thời gian. Không còn phụ thuộc hoàn toàn vào tiền tài trợ. Không còn chỉ có một trang web duy nhất. Sau mười năm, Luật Khoa đã có một cộng đồng độc giả ổn định, một kênh YouTube lớn nhanh như thổi, một phiên bản tiếng Anh đang trên đà cất cánh, một mô hình tài chính ngày càng độc lập, và một đội ngũ làm báo ngày càng chuyên nghiệp.

Và quan trọng hơn cả, sau 10 năm, chúng tôi đã tái định hình danh phận của mình một cách rõ ràng hơn bao giờ hết: chúng tôi là ai, vì sao tồn tại, và muốn đi về đâu.

Chính vì thế, chúng tôi quyết định thay tấm áo của mình.

Thay đổi để làm rõ hơn điều không thay đổi

Luật Khoa vẫn là một tờ báo độc lập, không nhận ngân sách từ nhà nước, không phục vụ doanh nghiệp, không bị bất kỳ thế lực nào chi phối. Nhưng giờ đây, chúng tôi muốn nhấn mạnh rõ hơn những điều mà chúng tôi tin tưởng và cam kết theo đuổi.

Chúng tôi công bố hệ thống nhận diện thương hiệu mới – màu sắc mới, phông chữ mới, logo mới – như một cách làm rõ hơn bản sắc của Luật Khoa. Cùng với đó, chúng tôi chính thức công bố sáu giá trị cốt lõi và 12 nguyên tắc hành động như kim chỉ nam cho mọi hoạt động báo chí của mình.

Chúng tôi chọn màu xanh đậm (#031d6d) làm màu chủ đạo. Chúng tôi điều chỉnh phông chữ để dễ đọc hơn, thân thiện hơn trên điện thoại và máy tính. Chúng tôi sắp xếp lại cấu trúc trình bày nội dung để bạn đọc tiếp cận thông tin thuận tiện hơn.

Chúng tôi thay đổi để trưởng thành hơn – chứ không phải để rời xa điều đã làm nên Luật Khoa.

Những giá trị không thay đổi

Ngày trước, nhà báo Phạm Đoan Trang – đồng sáng lập viên của Luật Khoa – từng phản đối việc Luật Khoa dùng chữ “báo chí độc lập”, bởi lẽ báo chí hiển nhiên là phải độc lập, nếu không độc lập thì nó không còn là báo chí. Nhưng trong bối cảnh Việt Nam, tính độc lập của báo chí dường như vẫn còn xa lạ, bởi chúng ta đã quá quen với những cơ quan tuyên truyền đội lốt báo chí. Đó là lý do vì sao trong suốt mười năm đầu tiên, chúng tôi luôn giữ “độc lập” như một giá trị nền tảng, như một cách để khẳng định bản sắc của Luật Khoa và giúp độc giả nhận biết chúng tôi.

Nay, chúng tôi không đặt nó như một giá trị riêng biệt, bởi lẽ: độc lập không chỉ là một trong số các giá trị mà là kim chỉ nam bao trùm lên tất cả. Độc lập là tiền đề cho mọi giá trị báo chí mà Luật Khoa theo đuổi. Từ đó, chúng tôi xác lập sáu giá trị cốt lõi sau đây, như nền móng cho mọi quyết định biên tập và vận hành.

1. Trung thực: Chúng tôi trình bày sự thật một cách thẳng thắn, không che giấu, không tự kiểm duyệt, ngay cả khi sự thật đó không thuận lợi cho mình. Chúng tôi tâm niệm làm báo Trung thực là tiền đề để xây dựng niềm tin của công chúng với báo giới, là cửa ngõ để báo chí đóng góp tích cực vào tiến trình tự do hóa, dân chủ hóa xã hội.
2. Công bằng: Chúng tôi không thiên vị, không kết luận vội vàng. Chúng tôi cố gắng nhìn nhận vấn đề từ nhiều phía, trong tinh thần công bằng và thấu hiểu.
3. Khai phóng: Chúng tôi luôn nỗ lực xây dựng một không gian ngôn luận cởi mở, tự do, đa dạng, không gò bó trong những khuôn khổ và lối mòn cố hữu của nhận thức, quan niệm nói chung hay tư duy làm báo nói riêng. Chúng tôi tâm niệm báo chí – nếu phát huy và cổ vũ tinh thần khai phóng – sẽ trở thành nguồn lực quan trọng để lan tỏa những nhận thức cấp tiến, vượt bỏ những lề thói cố hữu, thúc đẩy sự tiến bộ xã hội.
4. Trách nhiệm:  Chúng tôi ý thức rõ ngòi bút của mình có thể gây hại cho người khác, dù là vô tình hay cố ý. Chúng tôi cân nhắc kỹ càng ảnh hưởng của một bài viết trước khi đăng. Nếu viết sai, chúng tôi sẵn sàng đính chính và xin lỗi. 
5. Chuẩn mực: Mỗi sản phẩm của Luật Khoa phải đạt tiêu chuẩn cao về tính kiểm chứng, độ tin cậy và khả năng truyền đạt. Chúng tôi không lan truyền thuyết âm mưu hay nội dung tuyên truyền, mà xây dựng nội dung từ dữ liệu điều tra, nghiên cứu. Chúng tôi cũng không ngừng cải thiện, nâng cao năng lực để mang đến cho độc giả những sản phẩm chất lượng nhất.
6. Cầu thị: Chúng tôi không xem mình là nắm trong tay mọi sự thật, mọi điều đúng đắn. Luật Khoa luôn cố gắng học hỏi mỗi ngày từ độc giả, chuyên gia, các tờ báo đồng nghiệp và cộng đồng để hoàn thiện chính mình.

Để thực hành các giá trị ấy một cách nhất quán, chúng tôi tuân thủ 12 nguyên tắc hoạt động là kim chỉ nam cho toàn bộ tòa soạn:

1. Phi định kiến (freedom from biases): Chúng tôi chủ trương làm báo độc lập, đưa tin trung lập, chỉ căn cứ trên sự thật, không quan tâm và không bị chi phối bởi lập trường, quan điểm, ý thức hệ, tôn giáo, tín ngưỡng hay các xu hướng truyền thông. Chúng tôi xác lập thỏa thuận để các nhà tài trợ không thể chi phối phương hướng hoạt động và đưa tin của tạp chí, đảm bảo tính chất độc lập phải có của nghề báo để có thể thượng tôn sự thật.
2. Không mua tin (opposing checkbook journalism): Chúng tôi không ngã giá để lấy thông tin, không chi tiền cho những đối tượng trả lời phỏng vấn hay chụp ảnh, ghi hình. Chúng tôi không gửi sẵn danh mục câu hỏi cho người trả lời phỏng vấn và không để họ duyệt lại nội dung phỏng vấn trước khi đăng bài.
3. Cân bằng quan điểm (balanced reporting): Chúng tôi truyền tải thông tin không gắn với mục đích tuyên truyền, cổ xúy cho bất kỳ khuynh hướng nhận thức nào. Do đó, chúng tôi luôn nỗ lực khai thác mở rộng nguồn tin để đảm bảo đa dạng góc nhìn, tránh thiên kiến, dẫn dắt dư luận.
4. Phản ánh đa chiều (diversity of viewpoints): Chúng tôi cố gắng cung cấp những mô tả, tường thuật và phân tích từ đa dạng nguồn tin, đa dạng hướng tiếp cận, không làm truyền thông một chiều. Sẵn sàng tiếp nhận phản hồi của dư luận và công khai giải trình, đính chính.
5. Kiểm chứng thông tin (fact-checking sources): Chúng tôi luôn nỗ lực xác minh cẩn thận các nguồn tin tiếp nhận và công khai, chú nguồn đầy đủ . Chúng tôi chi giấu tên và bảo mật nguồn cung cấp thông tin khi có yêu cầu hợp lý, ví dụ vì lý do an toàn; và chỉ giấu tên nguồn tin khi thông tin họ cung cấp không phải là quan điểm riêng hay ý kiến cá nhân.
6. Tôn trọng bản quyền (respecting copyright): Chúng tôi luôn tôn trọng bản quyền của các sáng phẩm trí tuệ. Tuyệt đối không đạo văn, không đăng tải lại những nội dung không được phép, luôn chú nguồn khi trích dẫn văn bản và các dữ liệu đa phương tiện từ chủ sở hữu khác.
7. Trân trọng tiếng Việt (respecting Vietnamese language): Chúng tôi luôn hướng tới những chuẩn mực cao nhất của tiếng Việt khi trình bày các ấn phẩm, chú trọng dùng từ đúng, đảm bảo chính tả, cú pháp, ngữ pháp, văn phong mạch lạc, diễn đạt rõ nghĩa. Chúng tôi tâm niệm hoạt động báo chí luôn gắn với sứ mệnh lan tỏa và gìn giữ vẻ đẹp của tiếng Việt.
8. Minh bạch lợi ích (disclosure of conflict of interest): Chúng tôi luôn tránh những hành vi đưa đến xung đột lợi ích và trách nhiệm giữa các bên. Chúng tôi có những thỏa thuận rõ ràng và công khai về trách nhiệm, quyền hạn, lợi ích thỏa đáng đối với các nhà tài trợ, đối tác quảng cáo và các tác giả gửi bài cộng tác. Nỗ lực minh bạch hóa lợi ích và trách nhiệm giữa các bên liên quan là cơ sở để đảm bảo tính độc lập và trung lập trong hoạt động đưa tin của chúng tôi.
9. Phi đảng phái (nonpartisanship): Chúng tôi cam kết không thuộc về bất kỳ tổ chức đảng phái hoặc phe cánh chính trị nào,cũng không nhận bất kỳ lợi ích nào từ các tổ chức chính trị. Do đó, chúng tôi khẳng định hoạt động đưa tin của chúng tôi chỉ hướng tới cung cấp những mô tả và tường thuật khách quan, đa chiều, không chịu sự chi phối, tác động bởi yếu tố đảng phái, lập trường và khuynh hướng chính trị.
10. Phi lợi nhuận (not-for-profit): Chúng tôi hoạt động với lý tưởng xem sự phát triển của bản thân Luật Khoa tạp chí là mục đích trung tâm và xuyên suốt. Mọi thành viên trong tạp chí không nhận bất kỳ khoản lợi tức nào từ các nguồn tài trợ và lợi nhuận từ hoạt động của Luật Khoa. Mọi nguồn thu đều được tái đầu tư cho hoạt động của tạp chí và số liệu sẽ được báo cáo đầy đủ, minh bạch.
11. Không gây hại (do-no-harm): Các hoạt động của Luật Khoa không được gây hại cho công chúng trên phương diện an ninh và lợi ích, không được gây hại đến sự an toàn và quyền lợi của bất kỳ cá nhân nào trong cũng như ngoài tòa soạn. Mọi nhân sự của Luật Khoa phải được thông báo về tất cả các rủi ro phải đối mặt trước khi tham gia bất kỳ công việc nào và có đầy đủ quyền tự chủ khi đưa ra quyết định tham gia.
12. Bảo vệ quyền tiếp cận thông tin (defending the right to information): Chúng tôi xem quyền được tiếp cận thông tin là một quyền cơ bản của con người và là nền tảng không thể thiếu của một xã hội công bằng và minh bạch. Luật Khoa cam kết thúc đẩy sự minh bạch trong quản trị công và phản đối mọi hình thức che giấu sự thật mà không có mục đích chính đáng. Chúng tôi chủ động tìm kiếm, trình bày và lưu trữ thông tin vì lợi ích lâu dài của cộng đồng.

Hành trình phía trước

Luật Khoa ra đời vào năm 2014, khởi đầu từ một nhóm nhỏ những người làm báo không chịu ép mình vào khuôn khổ ngột ngạt của chế độ kiểm duyệt. Từ một trang báo nhỏ, chúng tôi dần trở thành một tổ chức phi lợi nhuận đăng ký tại Hoa Kỳ với tên gọi Sáng kiến Pháp lý Việt Nam (LIV), phát triển thêm các dự án như The Vietnamese Magazine và kênh YouTube Luật Khoa. Năm 2022, chúng tôi chuyển sang mô hình kinh doanh nội dung – một bước đi cần thiết để tồn tại bền vững bằng chính sự ủng hộ của bạn đọc, thay vì chỉ dựa vào tiền tài trợ. 

Sau hơn 10 năm, chúng tôi đã không ít lần phải thay đổi để tồn tại, nhưng chỉ có sứ mệnh làm báo độc lập là điều không đổi. 

Sự kiên định với sứ mệnh làm báo không chỉ đến từ khao khát cá nhân của những người sáng lập nhằm thỏa chí viết lách, mà chúng tôi nhận thấy báo chí độc lập là một nhu cầu thiết thực của xã hội. Khi không bị quyền lực hay lợi ích chi phối, báo chí có thể tập trung vào điều quan trọng nhất: phụng sự lợi ích công cộng.

Luật Khoa không đưa tin để dẫn dắt dư luận mà để giúp độc giả hiểu rõ hơn về thực tại. Chúng tôi không tìm cách phán xét thay bạn mà trao cho bạn dữ kiện, bối cảnh và các góc nhìn đa chiều để bạn có thể tự hình thành quan điểm của mình.

Chúng tôi không biết mình sẽ tồn tại thêm bao nhiêu năm. Nhưng nếu còn tồn tại, chúng tôi sẽ tiếp tục làm báo theo cách này: trung thực, công bằng, khai phóng, trách nhiệm, chuẩn mực và cầu thị.

Thay đổi lần này không phải là một bước ngoặt, mà là một sự làm rõ. Chúng tôi chỉ đang nói rõ hơn với bạn đọc: Luật Khoa là ai, vì sao chúng tôi tồn tại, và vì sao chúng tôi cần bạn đồng hành.