Trong những ngày này, khi mà rất nhiều người Việt Nam ăn mừng kỷ niệm 80 năm quốc gia giành được độc lập, liệu có ai tự hỏi rằng: sau khi quân Nhật thua trận trong Thế chiến thứ Hai, thì ở Đông Dương năm 1945, ai đã tiếp quản Việt Nam từ Nhật Bản theo các hiệp định của thế giới khi đó?
Có phải Liên Xô hay Mỹ, hoặc Anh đã trao trả chủ quyền của nước Việt Nam vào tay ông Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản tháng 9/1945?
Câu trả lời có thể khiến cho chúng ta ngạc nhiên. Bởi vì khối Đồng minh khi đó không trao trả lãnh thổ Việt Nam vào tay một người Việt Nam nào cả. Người tiếp quản phân nửa Việt Nam khi quân Nhật giải giáp là một vị tướng người Trung Hoa: tướng Lữ Hán của Quốc Dân Đảng dưới thời Tưởng Giới Thạch.
Việc Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn độc lập vào ngày 2 tháng Chín năm 1945 có thể được Đảng Cộng sản Việt Nam cho là hành động khẳng định vị thế độc lập của nước nhà. Tuy nhiên, theo tuyên bố từ Hội nghị Potsdam năm 1945 – hội nghị quyết định “hậu sự” của Chiến tranh Thế giới thứ Hai – người Việt không được làm chủ đất nước của mình sau khi Nhật Bản bị giải giáp.
Hội nghị này xác định, phần lãnh thổ tại miền Bắc Việt Nam (phía trên vĩ tuyến 16) sẽ giao cho quân Trung Hoa Dân Quốc của Tưởng Giới Thạch giải giáp quân đội Nhật.
Còn việc giải giáp quân đội Nhật trong phần lãnh thổ miền Nam Việt Nam (phía dưới vĩ tuyến 16) sẽ giao cho quân Anh.
Hội nghị Potsdam là gì?
Hội nghị Potsdam (Potsdam Conference) diễn ra từ ngày 17/7 đến ngày 2/8/1945. Tại hội nghị này, Mỹ, Anh, Trung Hoa Dân Quốc, về sau có thêm Liên Xô, đã đưa ra Tuyên bố Potsdam yêu cầu Nhật Bản đầu hàng vô điều kiện. Tuyên bố này cũng quy định Nhật sẽ mất hết lãnh thổ chiếm được, chỉ giữ lại phần lãnh thổ gốc là quần đảo Nhật Bản.
