Kêu gọi trả tự do cho Phạm Đoan Trang

Tròn 5 năm nhà báo và nhà hoạt động nhân quyền Phạm Đoan Trang bị bắt giữ, tổ chức Sáng kiến Pháp lý Việt Nam (Legal Initiatives for Vietnam – LIV) cùng các tổ chức nhân quyền trên thế giới kêu gọi quốc tế tăng cường sức ép lên chính quyền Việt Nam để trả tự do cho bà. Trang bị cầm tù chỉ vì công việc báo chí của mình và đã bị giam giữ trong điều kiện khủng khiếp.

Ngày 6/10/2020, Phạm Đoan Trang, người sáng lập Luật Khoa tạp chí và The Vietnamese, bị bắt tại nhà riêng ở Thành phố Hồ Chí Minh và sau đó bị biệt giam hơn một năm. Tháng 12/2021, bà bị kết án chín năm tù vì “tuyên truyền chống nhà nước”, một cáo buộc mơ hồ thường được chế độ Việt Nam sử dụng để bịt miệng các nhà báo.

Kể từ khi bị kết án, điều kiện giam giữ của Trang ngày càng tồi tệ hơn. Vào tháng 10/2022, bà bị chuyển đến một cơ sở giam giữ ở rất xa nhà, khiến mẹ bà (năm nay 85 tuổi) gần như không thể đến thăm. Trang đã gặp phải nhiều vấn đề sức khỏe trong thời gian bị giam, như khuyết tật kéo dài do bị công an hành hung năm 2015 khiến bà bị gãy chân, chịu các di chứng của COVID-19 mắc trong trại giam, cũng như viêm xoang mãn tính, viêm khớp, và các vấn đề sức khỏe phụ khoa.

“Bất chấp bản án nặng nề dành cho Phạm Đoan Trang, chế độ Việt Nam sẽ không thể xóa bỏ cuộc đấu tranh của bà cho tự do báo chí và quyền được tiếp cận thông tin ở Việt Nam. 5 năm sau khi bà bị bắt, điều quan trọng hơn bao giờ hết là phải ghi nhận nền báo chí nghiêm túc và lòng dũng cảm phi thường của bà. Đã đến lúc cộng đồng quốc tế phải tăng cường sức ép lên Hà Nội để đảm bảo việc trả tự do cho bà.” – Liên minh #FreePhamDoanTrang.

Phạm Đoan Trang đã đạt Giải Tự do Báo chí RSF năm 2019, Giải Tự do Báo chí Quốc tế CPJ năm 2022, Giải PEN/Barbey Freedom to Write năm 2024, Giải Tucholsky của PEN Thụy Điển năm 2025, và Giải Phụ nữ Quốc tế Dũng cảm của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ năm 2022. Bà là tác giả của các cuốn sách về báo chí điều tra và nhân quyền, thách thức chủ nghĩa độc tài và thúc đẩy năng lực công dân. Cuốn sách cuối cùng của bà, xuất bản trước khi bị bắt, đã phơi bày một vụ thảm sát do cảnh sát thực hiện gần Hà Nội.

Sinh năm 1978 tại Hà Nội, Trang đã phải đối mặt với sự đàn áp liên tục của nhà nước vì các hoạt động của mình. Từ năm 2015 đến 2020, bà bị tạm giữ khoảng 20 lần, bao gồm một lần bị giam 26 giờ vào tháng 5/2016 khiến bà không thể tham dự cuộc gặp với tổng thống Mỹ khi đó là Barack Obama, và một lần bị giam 9 ngày vào năm 2009, sau đó bà bị cho thôi việc tại cơ quan đang cộng tác là VietNamNet.

Trường hợp của Phạm Đoan Trang là biểu tượng cho chiến dịch đàn áp các nhà báo ở Việt Nam, trong cuộc trấn áp ngày càng leo thang đối với quyền được tiếp cận thông tin. Việt Nam xếp thứ 173 trên tổng số 180 quốc gia trong Chỉ số Tự do Báo chí Thế giới năm 2025 của RSF; và nằm trong số những quốc gia giam giữ nhiều nhà báo và nhà văn nhất thế giới, theo RSF, Ủy ban Bảo vệ Nhà báo (CPJ), và PEN America.

Trong các cuộc thảo luận với chính phủ Việt Nam, liên minh #FreePhamDoanTrang kêu gọi cộng đồng quốc tế yêu cầu:

• Trả tự do ngay lập tức và vô điều kiện cho Phạm Đoan Trang, cũng như các nhà báo và những người viết khác đang bị giam cầm;
• Đảm bảo an toàn, sức khỏe tinh thần và thể chất cho Phạm Đoan Trang, cùng việc bà được tiếp cận dịch vụ y tế độc lập và đầy đủ, có luật sư do mình lựa chọn, và được gọi video hàng tuần với gia đình.

Lời kêu gọi này được ký bởi:

1. Phóng viên Không Biên giới (Reporters without Borders – RSF)
2. Legal Initiatives for Vietnam
3. Ủy ban Bảo vệ Nhà báo (Committee to Protect Journalists – CPJ)
4. PEN America
5. PEN International
6. PEN Thụy Điển
7. Vietnamese Advocates for Change
8. Ủy ban Nhân quyền Việt Nam (Vietnam Committee on Human Rights – VCHR)
9. Freedom Now
10. International Service for Human Rights
11. Villa Aurora & Thomas Mann House
12. ARTICLE 19
13. Freedom House
14. Amnesty International
15. PEN Vietnamese Abroad Centre
16. Defend the Defenders
17. English PEN
18. Front Line Defenders
19. Zone-D
20. Free Press Unlimited (FPU)
21. Vietnam Human Rights Network