“Việc xét xử bảo đảm nghiêm minh, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật; chưa phát hiện trường hợp kết án oan người vô tội.”
Đó là lời tuyên bố của Chánh án Tòa án nhân dân Tối cao Lê Minh Trí khi báo cáo về thành tích của ngành tòa án trong nhiệm kỳ 2021 – 2026. Tuyên bố ấy được nêu ra tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa 15, chiều ngày 20/10. [1]
Hiểu thế nào về tuyên bố “chưa phát hiện” án oan?
Người đứng đầu ngành tư pháp quả thật đã có sự tinh tế bọc lót khi dùng chữ “chưa” thay vì chữ “không” để nói về oan sai. “Chưa phát hiện”, tức là vẫn có thể có oan sai, chỉ là chưa được xác nhận, hoặc giả, chưa được thừa nhận.
Còn những khẳng định về việc “xét xử đảm bảo nghiêm minh, đúng người, đúng tội” thì sao? Lẽ hiển nhiên khi án oan chưa được xem là oan, thì mọi quy trình từ điều tra cho đến tố tụng vẫn được người ta xem là “đúng”.
Thẳng thắn mà nói, vị Chánh án Tối cao có thể không hề báo cáo sai, thậm chí đang nói rất đúng với góc nhìn trong cuộc của những người làm trong ngành tư pháp. Thế nhưng, phải chăng các vị pháp quan cũng cần nhìn ra bên ngoài, để biết được công chúng, nhân dân đang thấy gì, đang nghĩ gì về ngành tòa án.
Không nói đâu xa, chỉ một ngày sau tuyên bố của ngài chánh án, đại biểu Quốc hội Lê Hữu Trí, phó trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Khánh Hòa đã chia sẻ một cái nhìn rất khác đối với bức tranh của chốn pháp đình trong những năm qua. [2]
Liên quan đến tính “nghiêm minh”, “đúng pháp luật” của việc xét xử, vị đại biểu này nhận định: “Nhiều vụ án sơ thẩm một kiểu, phúc thẩm một kiểu, lên nữa lại khác. Có người dân đi đến đường cùng mà không tìm ra chân lý.”
