Hiến pháp dân chủ ngăn độc đảng như thế nào?

Hiến pháp Việt Nam là một trong năm bản hiến pháp hiếm hoi trên thế giới còn hiến định quyền lãnh đạo của một đảng. 

Cả năm bản hiến pháp này đều thuộc về các nước theo chủ nghĩa xã hội – Trung Quốc, Lào, Cuba, Triều Tiên, Việt Nam – và chịu sự lãnh đạo của đảng cộng sản, đảng lao động, hoặc đảng cách mạng nhân dân. 

Các hiến pháp này tuy không có quy định đảng lãnh đạo phải là đảng chính trị duy nhất được tồn tại, nhưng cũng không có điều khoản cho phép (lẫn cấm) thành lập các đảng phái chính trị khác. [1]

Trong khi đó, trên thế giới có 125 bản hiến pháp đang lưu hành có quy định rõ ràng về quyền lập đảng chính trị. [2]

Không giống như các bản hiến pháp cộng sản hoặc hiến pháp của các chế độ một đảng, các bản hiến pháp này ngoài việc yêu cầu các đảng chính trị phải đáp ứng được một số tiêu chí dân chủ tối thiểu, không quy định về đảng nào được phép tồn tại, hay khuynh hướng tư tưởng của họ phải là gì, hoặc giả họ phải ủng hộ những chính sách nào. 

Thời gian qua, Việt Nam đang thực hiện những cải cách căn bản và toàn diện, nhằm “đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển, kỷ nguyên giàu mạnh, xây dựng thành công nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa, dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, sánh vai với các cường quốc năm châu.” [3] Để đạt được mục tiêu đó, thiết tưởng, trước hết cần nhìn ra thế giới để biết tư duy hiến pháp của chúng ta đang ở đâu. 

Một điều có thể thấy, đó là dù Hiến pháp 2013 sửa đổi năm 2025 đưa ra những tuyên bố rất đanh thép về dân chủ, công bằng như rằng: “nhân dân Việt Nam xây dựng, thi hành và bảo vệ Hiến pháp này vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh,” thế nhưng trên thực tế, đây vẫn là bản hiến pháp của một chế độ độc đảng chứ không phải là hiến pháp của một nền dân chủ. [4]