Bị nghi vấn về tài chính, dự án Nuôi Em đóng băng tài khoản để giải trình

• Sáng ngày 7/12, trang Facebook của dự án Nuôi Em đăng lại bài viết “Thông báo chính thức” từ trưởng điều phối dự án – ông Hoàng Hoa Trung, cho biết dự án đã ghi nhận các nghi vấn này và sẽ có phản hồi vào lúc 22h ngày 7/12. 
• 22h cùng ngày, dự án này tuyên bố “tạm thời đóng băng tài khoản dự án Nuôi Em để hỗ trợ minh bạch thông tin”, đồng thời trả lời các thắc mắc trong thông báo. Dự án này cũng đăng tải đường link tổng hợp các “case” (trường hợp) gặp vấn đề khúc mắc. 
• Rất nhiều người bình luận nói rằng không cảm thấy thỏa đáng với các lý giải của phía dự án và yêu cầu dự án này minh bạch các khoản tiền hỗ trợ cho các “em nuôi”, đặc biệt là các khoản hỗ trợ cho các “mã em nuôi” trùng lặp. 

Phản hồi của các bên liên quan: Trên trang Facebook, tối ngày 7/12, ca sĩ Đen Vâu – một trong những nhà tài trợ lớn của dự án – cho biết ông chỉ tham gia tài trợ “vật chất và tinh thần”, không phải là người sáng lập, không tham gia vào bộ máy vận hành của dự án. 

Hồ sơ tổ chức: Dự án Nuôi Em trực thuộc mạng lưới tình nguyện Quốc gia VVC, kết hợp vận hành với Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và được Nhóm tình nguyện Niềm Tin sáng lập vào năm 2014. 

• Ông Hoàng Hoa Trung là sáng lập viên và trưởng ban điều phối dự án. Ông Trung được vinh danh là “Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu năm 2019” và là một nhân vật trong danh sách “Forbes 30 Under 30” năm 2020.
• Website của dự án này không có thông tin về tư cách pháp nhân, đồng thời, lời kêu gọi đóng góp cũng sử dụng tài khoản ngân hàng của cá nhân ông Hoàng Hoa Trung. 
• Ban đầu, dự án chủ yếu tập trung vào việc gây quỹ và xây dựng các điểm trường, tuy nhiên, sau đó dần chuyển mô hình sang việc hỗ trợ các bữa ăn cho các em học sinh tại các vùng sắc tộc thiểu số. 
• Từ năm 2018, dự án Nuôi Em mở rộng “hệ sinh thái” sang nhiều lĩnh vực ngoài việc tài trợ cơm trưa. Các khía cạnh tài trợ khác bao gồm: xây trường học, cầu và nhà ở, phòng tin học, tài trợ tủ sách, học bổng đi học, đồ chơi cũ, hỗ trợ bán nông sản, quần áo, nước sạch, tài trợ bếp ga và trồng cây. 
• Ngoài dự án chính là “Nuôi Em”, hệ sinh thái Nuôi Em còn mở rộng sang các dự án gây quỹ khác bao gồm: SM2000 (góp tiền lẻ hàng ngày qua các ứng dụng ví điện tử), Bảo hiểm xe máy (mua bán bảo hiểm xe máy), “Em, sỏi và trường” (bán sách cũ) và các khoản đóng góp hiện vật và hiện kim khác từ các nhà tài trợ. 
• Năm 2023, dự án được biết đến rộng rãi nhờ bài hát “Nấu ăn cho em” của ca sĩ nhạc rap Đen Vâu. Tháng 6/2023, ca sĩ này đã ủng hộ 500 triệu đồng cho dự án từ doanh thu của bài hát.  
• Theo báo cáo tài chính của dự án, năm 2023-2024, tổng số tiền mà “hệ sinh thái” này nhận được là hơn 166 tỷ đồng. Trong đó, riêng dự án Nuôi Em nhận được 74 tỷ đồng. Tuy nhiên, tổng tiền chi cho các dự án không được thống kê rõ ràng. 
• Dự án không có tài khoản riêng, số tiền đóng góp được chuyển trực tiếp vào tài khoản của ông Hoàng Hoa Trung, người điều phối dự án. 

Mô hình hoạt động: Mô hình của dự án Nuôi Em là kết nối các “anh chị nuôi” với các “em nuôi” để tài trợ các suất ăn cho các em nuôi từ 3-5 tuổi. Danh sách của các “em nuôi” (bao gồm tên, hình ảnh, mã số) được đăng tải trên website của dự án. 

• Theo đó, mỗi người đóng góp khi đăng ký, và hoàn tất chuyển khoản sẽ nhận một “mã em nuôi”, là người mà mình sẽ tài trợ các suất ăn. “Anh chị nuôi” sẽ tài trợ tổng số tiền là 1.450.000 đồng/năm học/em. Sau khi trở thành “anh chị nuôi”, những người này sẽ được thêm vào một nhóm chung. Trên nhóm chung này, những người đóng góp sẽ được cập nhật liên tục hình ảnh của các “em nuôi”. 
• Ngoài ra, các “anh chị nuôi” còn có thể “thăm em”. Việc “thăm em” được tổ chức theo khu vực. Với “anh chị nuôi” có một “mã nuôi em”, “anh chị nuôi” có thể đi thăm cùng với một trẻ dưới 14 tuổi. Với “anh chị nuôi” có hơn một “mã nuôi em”, họ có thể dẫn theo người thân “ruột thịt” đi cùng, số người đi cùng bằng với số “mã nuôi em” hiện có. 
• Theo thông tin trên website của dự án, tính đến hết năm 2023, dự án đã kết nối 95 nghìn “anh chị nuôi” và “em nuôi”, và hiện có hơn 40.000 “em nuôi” đang nhận hỗ trợ từ dự án. 

Ý kiến của chuyên gia: Từ năm 2023 khi dự án Nuôi Em được biết đến rộng rãi, các chuyên gia và nhà hoạt động trong lĩnh vực phát triển trong nước đã nhiều lần phản biện mô hình này.

• Ông Lương Thế Huy, nguyên Viện trưởng Viện iSEE, cho rằng dự án Nuôi Em cần xem xét lại việc sử dụng hình ảnh, phẩm giá của trẻ và gia đình trẻ cùng với “trách nhiệm của trẻ và quyền lợi của người đóng góp” trong khi triển khai các hoạt động của dự án. Ngoài ra, ông Huy còn e ngại rằng, dự án có thể tạo ra vấn đề “khoái cảm giúp đỡ” khi “giúp đỡ tạo ra sự phụ thuộc, sự hàm ơn và duy trì sự cách biệt vị thế”. 
• Trong bài viết đăng ngày 8/12, ông Lương Thế Huy cũng bàn luận thêm về việc dự án Nuôi Em không đăng ký pháp nhân. Ông Huy cho rằng ông Hoàng Hoa Trung đã không “chuyên nghiệp hóa” tổ chức vì lo ngại chi phí quản lý có thể “cắt xén tiền ăn của các em”. Tuy nhiên, việc này lại gây ra nhiều hệ lụy.
• Ông Phạm Trường Sơn, chuyên gia về phát triển, cho rằng sự việc của dự án Nuôi Em nên là cơ hội để nghĩ về “món nợ Luật về Hội”, một cơ chế cần có để tiếp nhận, xử lý các khiếu nại về minh bạch. 

---