Cần biết gì về Luật An ninh mạng (sửa đổi)?

Với việc xây dựng luật theo trình tự, thủ tục rút gọn, Bộ Công an đã công bố hồ sơ dự thảo Luật An ninh mạng (sửa đổi) để lấy ý kiến nhân dân chỉ trong vòng 20 ngày kể từ ngày 26/6. [9] Đáng lưu ý là việc lấy ý kiến này diễn ra trước khi Quốc hội chính thức bổ sung dự án luật này vào Chương trình lập pháp năm 2025. [10]

Hãy cùng nhìn lại để thấy sự khác biệt.

Lần trước đây, quá trình xây dựng Luật An ninh mạng 2018 kéo dài gần hai năm, từ ngày 29/7/2016 đến ngày 12/6/2018. [11] Đồng thời, dự thảo được đăng tải trong vòng hai tháng kể từ ngày 8/6/2017 để lấy ý kiến người dân. [12]

Có thể thấy, trong năm nay, việc xây dựng và sửa đổi luật theo thủ tục rút gọn đã trở nên “lạm phát” khi hàng loạt luật được sửa đổi cấp tốc để phục vụ tinh gọn bộ máy, kể cả những luật quan trọng. [13]

Luật An ninh mạng mới có thay đổi gì đáng chú ý? 

Vào thời điểm xây dựng Luật An ninh mạng 2018, đông đảo người dân, cũng như chuyên gia trong nước và các tổ chức quốc tế đã phản đối gay gắt dự luật này. 

Nguyên nhân do đâu?

Việc người dân tổ chức biểu tình rầm rộ tại nhiều tỉnh thành vào các ngày 10-11/6/2018 và nhiều ngày sau đó để phản đối Luật An ninh mạng xuất phát từ một nguyên nhân đơn giản: đòi quyền “tự do”. [14] Họ cho rằng Luật An ninh mạng sẽ làm hạn chế quyền tự do ngôn luận và quyền riêng tư trên không gian mạng. 

Ngay sau khi Quốc hội thông qua Luật An ninh mạng vào ngày 12/6/2018, trang Change.org đăng tải một bản kiến nghị với hàng chục nghìn lượt ký tên, kêu gọi chủ tịch nước không ký lệnh công bố luật này. [15][16] Nguyên nhân là vì những quy định trong đó cản trở quyền tự do ngôn luận; xâm phạm quyền riêng tư, quyền bí mật thư tín; tước đi quyền tự do Internet của công dân; và tạo quyền lực lớn cho lực lượng an ninh mạng; v.v.

Các tổ chức như Tổ chức Ân xá Quốc tế (AI), Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (HRW), Tổ chức Phóng viên Không biên giới (RSF), Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam, v.v. cũng có những quan ngại và đề xuất tương tự. [17][18][19][20]

Đến năm 2025, dự thảo Luật An ninh mạng (sửa đổi) không những không tiếp thu các kiến nghị trên, trái lại còn đề xuất nhiều quy định theo hướng thắt chặt hơn cả việc quản lý lẫn giám sát hoạt động của người dân trên Internet. [21][22]

Trong 8 chương, 45 điều của Luật An ninh mạng (sửa đổi), Bộ Công an đã đề xuất những quy định mới như sau: 

• Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên không gian mạng phải định danh địa chỉ IP của tổ chức, cá nhân sử dụng, và cung cấp thông tin này cho lực lượng an ninh mạng quản lý. [23]
• Giao Bộ Công an quản lý toàn bộ về an ninh mạng, thay vì có sự tham gia của Bộ Thông tin và Truyền thông như trước đây. Mục đích của việc này là để Bộ Công an thống nhất quản lý về an ninh mạng của Việt Nam, sau khi cơ quan này tiếp nhận nhiệm vụ từ Bộ Khoa học và Công nghệ theo Nghị định 55/2025 và Nghị định 02/2025. [24][25]
• Khuyến khích các cơ quan, tổ chức thuộc hệ thống chính trị, doanh nghiệp nhà nước sử dụng sản phẩm, dịch vụ công nghiệp an ninh của Việt Nam.
• Người đứng đầu, chịu trách nhiệm phụ trách hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia phải tham gia sát hạch và được cấp chứng chỉ về an ninh mạng.
• Nghiêm cấm hàng loạt hành vi như: đăng tải, phát tán trên không gian mạng thông tin tuyên truyền chống nhà nước; tuyên truyền xuyên tạc, phỉ báng chính quyền nhân dân; xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành tựu cách mạng; xúc phạm lãnh tụ; sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) hoặc công nghệ mới để giả mạo video, hình ảnh, giọng nói của người khác; lừa đảo chiếm đoạt tài sản; v.v. [26]

Tất cả những quy định trên sẽ được áp dụng khi luật này có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.

Hãy cùng nhìn xem bối cảnh của việc xây dựng và ban hành những quy định trên.

Theo báo cáo mới nhất về tự do Internet ở Việt Nam của Freedom House, không gian mạng của Việt Nam được đánh giá là “không tự do” với điểm số 22/100. [27] Trong báo cáo, tổ chức này nhấn mạnh sự kiểm soát nghiêm ngặt từ Đảng Cộng sản Việt Nam đối với môi trường trực tuyến. 

Đầu tháng 6/2025, Diễn đàn Nhân quyền và Phát triển châu Á đã kêu gọi chính quyền Việt Nam chấm dứt kiểm duyệt Telegram và mạng xã hội, vì đây là hành động vi phạm quyền riêng tư và tự do ngôn luận. [28]

Đây không phải là điều gì mới. Tình trạng siết chặt kiểm soát và giám sát môi trường Internet tại Việt Nam từ lâu đã nhận nhiều đánh giá tiêu cực từ giới quan sát cả trong và ngoài nước.

Trước đó, báo cáo về việc kiểm duyệt Internet ở Việt Nam của iMAP vào năm 2023 ghi nhận trong khoảng thời gian từ ngày 1/7/2022 đến ngày 30/6/2023, có 11,39% lượt truy cập vào 2.329 trang web đã bị ba nhà mạng là Viettel, VNPT và Mobifone chặn. [29] Nội dung không truy cập được chủ yếu liên quan đến phê phán chính trị và nhân quyền. 

Các báo cáo trước từ RSF cũng xếp Việt Nam nằm trong nhóm thấp nhất về tự do báo chí với mức độ kiểm duyệt nghiêm trọng. [30]

Có thể thấy, Việt Nam đang ngày càng thách thức các chuẩn mực quốc tế về quyền tự do trên không gian mạng với việc gia tăng sự kiểm soát trong lĩnh vực này.

Người dân ở đâu trong quá trình sửa đổi Luật An ninh mạng?

Chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy sự khác biệt rõ rệt trong phản ứng của người dân ở hai lần xây dựng Luật An ninh mạng.

Khác với không khí ở năm 2018, trong lần sửa đổi Luật An ninh mạng vừa qua, mặc dù có nhiều quy định mới nghiêm ngặt hơn trước, thế nhưng người dân gần như không có phản ứng rõ rệt nào dù lớn hay nhỏ, không thư kiến nghị, không biểu tình, v.v. [31]

Ta cũng nhìn thấy sự khác biệt này ở lần sửa đổi hiến pháp chóng vánh phục vụ tinh gọn bộ máy. [32] Không khí lập hiến ở năm 2025 khác hoàn toàn với không khí ở năm 2013. [33]

Có thể thấy rõ, người dân đang ngày càng đứng ngoài quy trình lập pháp, bao gồm cả quy trình sửa đổi Luật An ninh mạng. [34]

Tại sao lại như vậy?

Luật An ninh mạng (sửa đổi) được thảo luận và thông qua tại kỳ họp thứ 10 của Quốc hội, đây là kỳ họp thông qua số lượng dự án lập pháp kỷ lục với 49 dự án luật và 4 nghị quyết. [35][36][37]

Trước đó, kỳ họp thứ 9 cũng thông qua 34 luật, nghị quyết sửa đổi hiến pháp và nhiều nghị quyết khác. [38]

Với một khối lượng lập pháp đồ sộ và phần lớn còn được ban hành theo thủ tục rút gọn như vậy, thì thử hỏi làm sao người dân có thể theo dõi hết được? 

Trong khi đó, chính Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng phải phàn nàn về việc bị Chính phủ ép làm luật thần tốc. [39]

Nhưng đó không phải nguyên nhân lớn nhất, việc người dân ngày càng xa rời quy trình lập pháp chủ yếu xuất phát từ việc ý kiến của họ không được ghi nhận một cách thực chất.

Thực tế hoạt động lập pháp và xây dựng chính sách bao năm nay đều đi theo nguyên tắc “đảm bảo sự lãnh đạo toàn diện, trực tiếp của của Đảng Cộng sản Việt Nam”. [40]

Chỉ cần ý đảng đã quyết, các văn bản pháp luật sẽ được sửa đổi đúng quy trình, thậm chí có thể là quy trình rút gọn, còn ý kiến của người dân thì lúc nào cũng được công bố là đồng thuận. 

Để biết thực tế ý kiến của người dân về các hoạt động lập pháp của đảng và chính quyền như thế nào, hãy nhìn vào các dư luận phản ứng trước Chỉ thị số 20/CT-TTg và Nghị định số 168/2024/NĐ-CP. [41][42]

Lúc này, người dân chỉ có thể chuẩn bị sẵn tâm thế để thực hiện theo những quy định mới của Luật An ninh mạng (sửa đổi), bắt đầu từ 1/7/2026.

Timeline: Lịch sử Luật An ninh mạng Việt Nam

Ngày 29/7/2016, Quốc hội Việt Nam ra Nghị quyết số 22/2016/QH14 về Điều chỉnh chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2016 và Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2017. Trong đó, Luật An ninh mạng là một trong sáu dự án (tại kỳ họp thứ tư) được trình Quốc hội cho ý kiến. [1] Tháng 11/2016, Dự thảo Luật An ninh mạng bắt đầu được xây dựng theo nghị quyết của Quốc hội Việt Nam. Thành viên Ban soạn thảo bao gồm các bộ: Công an, Thông tin và Truyền thông, Quốc phòng, Kế hoạch và […]

Công ước Hà Nội: Ranh giới mong manh giữa “an ninh mạng” và “giám sát mạng”

Nếu thiếu cơ chế minh bạch và bảo vệ quyền tự do biểu đạt, Công ước Hà Nội có thể biến “an ninh mạng” thành “giám sát mạng”, đe dọa quyền riêng tư của người dùng Internet.