Nền Đệ nhị Cộng hòa từng đối diện với nhiều khó khăn chính trị do việc các chính đảng còn yếu kém và khuynh hướng tập quyền của Nguyễn Văn Thiệu. Những hạn chế này có thể là bài học kinh nghiệm quý báu cho hành trình dân chủ hóa của Việt Nam trong tương lai.
Chuỗi bài “Dân chủ hóa thời Đệ nhị Việt Nam Cộng hòa”
Vai trò của chính đảng trong nền dân chủ
Trong các nền dân chủ, chính đảng đóng vai trò trung gian, là cầu nối giữa nhà nước và người dân. Trong giai đoạn tranh cử, họ khảo sát nhu cầu và nguyện vọng của cử tri để xây dựng cương lĩnh phù hợp. Các đảng cũng tìm kiếm và bồi dưỡng những cá nhân có năng lực và sức hút để làm ứng viên tranh cử. Song song đó, họ xây dựng các gói chính sách xoay quanh những vấn đề quan trọng của quốc kế dân sinh, như kinh tế – tài chính, giáo dục, an sinh xã hội, môi trường – năng lượng, đồng thời truyền đạt, giải thích, thuyết phục cử tri ủng hộ các chính sách này và bỏ phiếu cho mình. [1]
Sau bầu cử, hệ thống chính đảng đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối các chính trị gia, thống nhất chương trình nghị sự, phản ánh ý chí cử tri trong các quyết sách và dung hòa xung đột lợi ích. Nhờ có chính đảng, nhánh hành pháp và lập pháp có thể phối hợp chặt chẽ, đảm bảo sự vận hành thông suốt của bộ máy nhà nước.
Thực tiễn chính trị ở nhiều quốc gia cho thấy mức độ phát triển của hệ thống chính đảng ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động của nhà nước. Khi các đảng lỏng lẻo hoặc phân mảnh, những chức năng kể trên có thể bị suy yếu.
Cụ thể, chuỗi bài Brazil: Mô hình đa đảng và những thách thức cho thấy chế độ cộng hòa tổng thống sẽ vận hành kém hiệu quả khi đi kèm một quốc hội phân mảnh (có thời điểm Hạ viện Brazil có tới 30 đảng). Khi các đảng phái yếu và kỷ luật đảng lỏng lẻo, để xúc tiến quốc hội thông qua các dự luật, tổng thống không thể chỉ thuyết phục các lãnh đạo đảng, mà phải đàm phán trực tiếp với từng nghị sĩ, khiến việc quản trị trở nên vô cùng khó khăn. Thực tế cho thấy, một số tổng thống Brazil từng dính bê bối mua chuộc nghị sĩ để đổi lấy sự ủng hộ, tiêu biểu là vụ “mensalão” trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Lula da Silva (2003-2006).
