Dự thảo mới: Đất hiếm là “tài nguyên chiến lược đặc biệt”; đại biểu lo ngại về rủi ro phóng xạ

Quy định chặt hơn về vấn đề đất hiếm – một tài nguyên chiến lược của nhiều ngành then chốt như bán dẫn, xe điện, quốc phòng.

Theo dòng sự kiện: Sáng ngày 1/12, Quốc hội thảo luận về dự án Luật Địa chất và Khoáng sản (sửa đổi), trong đó đất hiếm trở thành một vấn đề trọng tâm. 

• Trong dự thảo, đất hiếm được xác định là “tài nguyên chiến lược đặc biệt”, với quan điểm: điều tra, thăm dò, khai thác, chế biến, sử dụng phải theo chiến lược quốc gia, không xuất khẩu thô, chỉ các doanh nghiệp được nhà nước chỉ định/cho phép mới được tham gia.
• Nhiều đại biểu đã bày tỏ quan ngại về rủi ro phóng xạ trong quá trình khai thác đất hiếm, yêu cầu thử nghiệm công nghệ và đánh giá môi trường sâu.
• Ngoài ra, đại biểu Trịnh Xuân An (Đồng Nai) đề xuất cần phải có những mỏ đất hiếm hoặc khu dự trữ dành riêng cho mục đích quốc phòng, an ninh. Ông cũng đề xuất bổ sung quy định về kiểm soát công nghệ và dữ liệu liên quan đến đất hiếm, thậm chí đưa dữ liệu đất hiếm vào diện bí mật nhà nước.

Quan trọng: Đất hiếm là thành phần không thể thiếu trong quá trình sản xuất các thiết bị công nghệ cao, từ pin xe điện, chip bán dẫn, thiết bị y tế, đến vũ khí quốc phòng. 

• Việt Nam đang có trữ lượng đất hiếm đứng thứ hai thế giới với khoảng 22 triệu tấn. Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng cho biết Bộ này khoanh định đầy đủ các khu vực mỏ có khoáng sản tại 21 tỉnh, thành và tổ chức quản lý chặt chẽ.
• Việt Nam đã đưa công nghệ đất hiếm vào trong danh sách 11 nhóm công nghệ chiến lược.

Bối cảnh: 

• Việt Nam đang định hướng chuyển đổi sang xe điện ở các thành phố lớn như TP. Hà Nội và TP. HCM. Ngày 26/11, Hội đồng Nhân dân TP. Hà Nội đã thông qua Nghị quyết về vùng phát thải thấp, chính thức cấm xe máy xăng theo khung giờ tại một số khu vực trong vành đai 1 TP. Hà Nội từ ngày 1/7/2026.
• Việt Nam cũng đề ra chiến lược phát triển công nghệ bán dẫn đến năm 2030 và tầm nhìn năm 2050, với mục tiêu trở thành một điểm đến quan trọng trong chuỗi cung ứng công nghiệp bán dẫn toàn cầu. Trong đó, ưu tiên phát triển chip chuyên dụng phục vụ các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), v.v.