Hà Nội muốn chọn gien để “đào tạo tinh hoa”

Đề án “đào tạo tinh hoa” của Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Trần Anh Tuấn gây nhiều tranh cãi trong dư luận.

Theo dòng sự kiện: Ngày 17/12, ông Trần Anh Tuấn cho biết thành phố đang xây dựng đề án đào tạo nguồn nhân lực với nhiều mô hình và cấp độ khác nhau.

Đáng chú ý, ông Tuấn phát biểu rằng Hà Nội sẽ nghiên cứu mô hình “đào tạo tinh hoa” với trẻ em và trẻ sơ sinh hoặc thậm chí là với thai nhi. Cụ thể, cấp độ 1 sẽ tuyển chọn học sinh xuất sắc ngay từ lớp 6 để đào tạo nâng cao với sự hỗ trợ của AI và chuyển đổi số; cấp độ 2 sẽ chọn lọc gien để đào tạo từ khi sinh ra đến lúc trưởng thành, hoặc có thể nghiên cứu chọn lọc từ giai đoạn còn trong bụng mẹ, áp dụng hình thức thai giáo.
Ông Tuấn còn khẳng định hình thức này thế giới đã thực hiện, nay Hà Nội mới bắt đầu làm.
Bên cạnh đó, theo ông Tuấn, Hà Nội có thể tuyển chọn sinh viên năm hai, năm ba theo tiêu chí rất cao, đặt hàng các trường đại học đào tạo theo nhu cầu về công nghệ chiến lược của thành phố. Sau khi ra trường, nhóm này sẽ được sử dụng và phải cam kết cống hiến cho thủ đô trong một khoảng thời gian nhất định.
Bên cạnh đó, thành phố dự kiến triển khai chương trình “Next 1.000”, mỗi năm đầu tư khoảng 40 tỷ đồng để tuyển chọn cử nhân, kỹ sư xuất sắc, gửi đào tạo tại các trường đại học hàng đầu thế giới. Những người tham gia phải cam kết làm việc cho Hà Nội ít nhất 5 năm, dự kiến thực hiện từ năm 2026.

Phe phản đối:

Trên trang facebook cá nhân, ông Nguyễn Đức Hiển – phó tổng biên tập thường trực báo Pháp Luật TP. HCM cho rằng, quan điểm trên “cực kỳ sai trái, vi phạm hiến pháp, pháp luật, quyền con người và quyền trẻ em của VN lẫn quốc tế”.
Ông Hiển dẫn chứng hàng loạt các quy định của pháp luật trong nước và công ước quốc tế, như Điều 14, Điều 16 Hiến pháp năm 2013, Bộ luật Dân sự năm 2015, Luật Trẻ em năm 2016, Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền Trẻ em năm 1990, hay Tuyên ngôn Thế giới về Nhân quyền, v.v. để khẳng định rằng “nhà nước có quyền tìm kiếm và bồi dưỡng nhân tài, nhưng không có quyền phân loại con người ngay từ trong bụng mẹ.”

Ý kiến của chuyên gia:

Trước đó, từ hồi tháng 9/2025 đã có những tranh luận trên báo chí xoay quanh vấn đề chọn lọc gien để phát hiện tài năng của trẻ từ sớm. Về chủ đề này, trả lời báo VnExpress, bác sĩ Nguyễn Sơn Tùng, thành viên Hội Di truyền Y học Việt Nam khẳng định phương pháp chọn lọc gien “không phải là một công cụ chính xác tuyệt đối”.
Tiến sĩ Bùi Chí Bảo, trưởng bộ môn Sinh hóa – Miễn dịch học thuộc Khoa Y, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh cũng cho biết: “các biến thể gen chỉ đóng góp một phần nhỏ và không quyết định hoàn toàn tài năng của một người. Môi trường, giáo dục và rèn luyện mới là những yếu tố chi phối lớn hơn”.

Về đề án mà vị giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội vừa chia sẻ, ông Nguyễn Văn Tuấn – giáo sư y khoa tại Đại học New South Wales cũng cho rằng đây là “một chủ trương … phản khoa học”. Theo GS. Tuấn, “thai giáo thực chất là kích thích thai nhi qua âm nhạc, nói chuyện để phát triển não bộ, không liên quan gì đến chọn lọc gene”.
Giáo sư cũng cho biết thêm: “Trí thông minh chịu sự ảnh hưởng của nhiều gene. Nhưng không ai biết chính xác có bao nhiêu gene có ảnh hưởng đến trí thông minh” và nhấn mạnh: “Không có bằng chứng về chương trình sàng lọc gene sơ sanh để chọn ‘nhân tài tinh hoa’ ở bất kì quốc gia nào. Mà, cho dù có, thì Việt Nam cũng không nên bắt chước làm theo.”

Tiền lệ: Theo tìm hiểu của phóng viên Luật Khoa, các đề án phát triển nhân tài trên thế giới hiện nay không tồn tại mô hình chọn lọc gien khi vừa sinh ra hoặc còn trong bụng mẹ, chủ yếu chỉ theo hướng phát hiện và bồi dưỡng tài năng đã bộc lộ của trẻ từ một độ tuổi nhất định.

Thẻ: thuyết ưu sinh