Tổng kết và khép lại Dự án 1975: Một năm nhìn lại

Quý độc giả cùng những hảo hữu gần xa thân mến,

Năm 2025 chỉ còn những giờ phút cuối. Cảm xúc bồi hồi hiện lên sau những cái ngoảnh đầu hồi cố vào mỗi độ cuối năm có lẽ là điều mà nhiều người đều có, đều không ít lần trải nghiệm.

Với những người thực hiện Dự án 1975, sự khép lại của năm 2025 càng có thêm đôi phần đặc biệt. Bởi đó còn là dấu mốc khép lại một hành trình nhiều ý nghĩa, hoặc cũng có thể nói là một chặng đường đầy thử thách, cam go. Lẽ thường, đường đi càng chông gai trắc trở, những gì chờ đợi nơi cuối chặng càng là những phần tưởng thưởng ngọt ngào.

Với chúng tôi, chặng đường vừa qua chính là một hành trình như thế. Như người ta vẫn nói, “đường dài mới biết ngựa hay”. Dẫu thời gian một năm không tính là dài, và dẫu chúng tôi cũng chẳng muốn tỏ ra khiêm tốn, thế nhưng việc đi cho tròn một năm của một nhiệm vụ luôn buộc đội ngũ thực hiện phải tự thách thức giới hạn năng lực của bản thân, chỉ e nếu nói không khó khăn, chính là tự dối lòng.

Khởi từ mong muốn tìm hiểu rõ hơn về hiện thực lịch sử nước nhà trong và sau Chiến tranh Việt Nam, tức vùng lịch sử vẫn luôn bị nền giáo dục xã hội chủ nghĩa cải biên, khỏa lấp, một nhóm người trẻ của Luật Khoa tạp chí đã cùng nhau khởi xướng nên Dự án 1975. 

Đúng như tên gọi, Dự án của chúng tôi tập trung vào những trang sử về năm 1975, một năm gắn với nhiều biến cố trọng đại của lịch sử dân tộc: cuộc nội chiến 20 năm dần đi đến hồi kết và rồi chính thức khép lại, nền hòa bình, thống nhất chớm nở trên mảnh đất tuy bom, đạn đã ngừng rơi, nhưng đau thương chưa hề dứt. Năm 1975, có thể gọi là năm bản lề cho những khúc quanh và thăng trầm lịch sử Việt Nam trong một phần tư còn lại của thế kỷ 20.

Chính những nỗi đau chưa dứt, những quang cảnh quê hương điêu tàn sau bao cơn binh lửa, và chính hiện thực về một “vỹ tuyến 17” vẫn chưa được xóa bỏ trong tâm khảm của biết bao người, đã khiến non sông dù thống nhất, nhưng lòng người vẫn phân ly. Sự phân ly ấy đã níu giữ tâm lý của cả một dân tộc suốt nhiều chục năm sau đó vẫn kiên trì ở lại với chiến trường, nơi ý chí sát phạt và thành lũy ý thức hệ địch – ta, bạn – thù chưa hề bị xô đổ. 

Năm 2025, sự kiện 30/4 đã bước sang lần kỷ niệm thứ 50. Điều này cũng có nghĩa chiến tranh đã lùi xa và hòa bình đã tái lập được tròn nửa thế kỷ. Dù vậy, những phát ngôn, hành động mang sắc thái chia rẽ, phân biệt, chối bỏ và phủ nhận nhau vẫn diễn ra liên tục từ cả hai bên chiến tuyến. Tất cả những điều ấy, theo chúng tôi, phần lớn đến từ sự khiếm khuyết của một khoa lịch sử trung thực, đa chiều, đủ tính khách quan. Bởi lẽ, khi câu chuyện chỉ được kể từ một phía, sự thật bên trong thường khó mà trọn vẹn, khó tránh mang tính chất của một màn độc diễn, mà đặc biệt là ở phía có đủ thẩm quyền viết lại lịch sử theo ý mình.

Chính hiện thực và tâm tư đó thôi thúc chúng tôi theo đuổi dự án này: làm “sống lại năm 1975” thông qua việc cung cấp một kho tư liệu bao quát, đa chiều và sâu sát về từng diễn biến của lịch sử Việt Nam trong năm “bản lề” ấy. Ngõ hầu, mong rằng kho tư liệu mà chúng tôi sưu tầm, giới thiệu sẽ bổ khuyết cho những vùng xám, lỗ hổng của sử sách chính thống từ cả hai bờ của chiến hào.

Một năm không quá dài với đời người, nhưng đủ cam go với một đội ngũ trẻ để vừa phải tìm kiếm, phải đọc, học, rồi phải chọn lọc, phải dịch, phải viết, để trình làng cho công chúng kho tàng sử liệu của năm 1975, sao cho xác đáng nhất có thể.

Và rồi, đúng như lời Lão Tử nói, “thiên lý chi hành, thủy vu túc hạ”, đường dẫu xa nhưng khi ta cứ đi, ắt một ngày sẽ đến. Chúng tôi đã cứ đi, và giờ đây Dự án đã có cho mình một “gia tài” kha khá để có thể tự hào khi nhìn lại trong dịp cuối năm này.

Tính đến nay, website của Dự án 1975 đã đăng tải tổng cộng 111 bài viết, phân thành 6 chuyên mục khác nhau. Cụ thể số bài của mỗi chuyên mục được thể hiện trong bảng sau đây:

Bên cạnh đó, trong năm qua chúng tôi còn cho sản xuất và phát hành 25 video qua kênh YouTube Luật Khoa tạp chí. Nội dung các video này trình bày những sử kiện, sử liệu về năm 1975 nói riêng, lẫn về chính thể và con người Việt Nam Cộng hòa trong và sau chiến tranh nói chung.

Ngoài ra, vào ngày 23/10/2025, Dự án đã cho xuất bản một số báo đặc biệt nhân dịp kỷ niệm ngày Quốc khánh Việt Nam Cộng hòa. Số báo có nhan đề “70 năm Việt Nam Cộng hòa: Chân dung & Di sản”, nhắm tới khắc họa khái lược bức chân dung đa chiều của một nhà nước Việt Nam Cộng hòa từng tồn tại và những di sản đa dạng mà nhà nước ấy đã lưu lại, vẫn còn gây tác động đến đời sống của người Việt ngày nay.

Các nội dung của Dự án 1975 tuân thủ đầy đủ các tiêu chuẩn đưa tin của báo chí độc lập, chú trọng tính khách quan, đa chiều, thông tin có kiểm chứng và không lồng ghép quan điểm. Trong các bài điểm tin, điểm báo, chúng tôi dẫn nguồn tin từ nhiều phía, bao gồm các ghi chép của cả miền Bắc lẫn miền Nam Việt Nam, cả trong nước lẫn quốc tế.

Quý vị thân mến,

Để có được thành quả lao động phong phú này, bên cạnh nỗ lực của các thành viên trong nhóm thực hiện dự án, chúng tôi còn có sự giúp sức của bốn bạn tình nguyện viên. Các bạn đã bất chấp những rủi ro an ninh của bản thân lẫn tình cảnh tòa soạn không thể hỗ trợ chi phí, để rồi quyết định đồng hành, hỗ trợ dự án từ tháng 8/2025 cho đến hôm nay. Bốn con người, trong bốn tháng miệt mài vẫn giữ một tinh thần làm việc lăn xả và tận tâm. Luật Khoa tạp chí chân thành tri ân đóng góp âm thầm nhưng đầy giá trị này của các bạn.

Ngoài ra, dự án của chúng tôi cũng không thể nào thực hiện được nếu thiếu đi những nguồn tư liệu, tài liệu quý giá, đặc biệt là những tờ báo cũ của miền Nam xưa, tưởng đã phải chịu chung số phận với chế độ mà nó tồn tại. Chúng tôi thành thật biết ơn nỗ lực sưu tầm, giới thiệu các tư liệu và sự ủng hộ của bác Huỳnh Chiếu Đẳng, chủ trang Quán Ven Đường, nơi lưu trữ phiên bản ảnh ấn nhiều sách, báo giá trị của miền Nam một thời. Ngoài ra, trong quá trình thực hiện, chúng tôi còn tham khảo nguồn tư liệu báo chí từ chuyên trang Newspaper.com và Thư viện Quốc gia Việt Nam. Xin chân thành cảm ơn đội ngũ sáng lập và chưởng quản của hai cơ quan này.

Bên cạnh đó, việc Dự án 1975 có thể duy trì trọn vẹn suốt một năm qua là nhờ ơn rất lớn của quý nhà hảo tâm đã dành sự hậu ái, quyên góp cho Quỹ Nghiên cứu Việt Nam Cộng hòa, nguồn tài lực chính của dự án chúng tôi. Nhân đây, tòa soạn Luật Khoa xin bày tỏ lòng biết ơn đối với sự đóng góp, yểm trợ của quý vị. Tính đến nay, Quỹ đã nhận được tổng cộng $10.385, giúp chúng tôi có đủ ngân sách để mở tải xuống miễn phí số báo đặc biệt cho toàn thể cộng đồng. 

Thưa quý độc giả,

Dự án 1975, hôm nay đã đi đến chặng kết theo sự xác định ban đầu của những người thực hiện: đã phục dựng diễn biến từng ngày và từng tuần của năm 1975. Dự án giờ đây đã có thể tự hào rằng mình hoàn thành sứ mệnh đề ra, thậm chí tạo ra được lượng nội dung vượt mức kỳ vọng của ngày khởi sự.

Khép lại cuộc hành trình ấy, tức là sẽ không còn những ngày tháng miệt mài đọc, chép, soạn thảo, dịch thuật, biên tập, thiết kế, xuất bản… Hàng loạt những thao tác nhọc nhằn và ai nấy cứ phải nơm nớp lo âu, sợ bất cẩn mắc phải từng sai lầm nhỏ. Nhưng khép lại chuỗi ngày ấy rồi, cả một khoảng trống của ký ức, của thói quen, của những tình cảm và khát vọng lại hiện ra và khiến chúng tôi khôn nguôi hoài niệm.

Dự án 1975 qua một năm hoạt động không chỉ có cho mình một lượng độc giả sẵn lòng đón đọc, dõi theo, mà còn có được một nhóm người sẵn sàng xem công việc này là một phần đời sống, là tập quán thường nhật. Chúng tôi thật sự không muốn nói từ “dừng lại”.

Và vì thế, chúng tôi chọn nói từ ấy theo một cách khác: “dừng lại, là để bước tiếp”. Dự án 1975 đã khẳng định chỗ đứng đủ vững vàng và đủ quan trọng, chí ít là trong lòng chúng tôi, để có thể tiếp tục tồn tại trong một thân phận, một khuôn khổ rộng lớn hơn: là một dự án dài hạn gắn với mảng nội dung về Việt Nam Cộng hòa mà Luật Khoa tạp chí đã, đang và sẽ tiếp tục theo đuổi. 

Trong “khuôn khổ mới”, website của Dự án vẫn sẽ tiếp tục duy trì hoạt động, nhưng không phải với tuyến bài đã khai thác trong năm qua, mà mở rộng sang những chủ đề mới. Chúng tôi còn khởi tạo một fanpage trên nền tảng Facebook, làm nơi giới thiệu, chia sẻ các nội dung mà Dự án đã sản xuất. Kênh YouTube Luật Khoa tạp chí vẫn sẽ tiếp tục theo đuổi tuyến nội dung về Việt Nam Cộng hòa – chủ đề mà Dự án 1975 trong năm tới sẽ bao trọn.

Quý độc giả thân mến,

Chúng tôi tin rằng sự khép lại hành trình một năm qua của Dự án 1975 sẽ là điểm dừng cần thiết để đội ngũ thực hiện kịp nhìn lại một chặng đường có cả những thành tựu lẫn thiếu sót, cả những gian truân lẫn phúc lành. Chúng tôi tin, quãng đường tiếp theo đây mà chúng tôi cất bước, sẽ càng thử thách hơn, nhưng cũng vững vàng hơn.

Mong rằng, những bước chân kế tiếp trong năm mới của những người thực hiện chúng tôi vẫn sẽ tiếp tục có được sự dõi theo, tiếp sức từ quý vị. 

Kính chúc quý vị một năm mới hạnh phúc, bình an.

Đội ngũ thực hiện Dự án 1975