Đưa Xanh SM niêm yết sàn quốc tế: Ông Phạm Nhật Vượng tham vọng gì sau thất bại của VinFast?

Thất bại trong thương vụ đưa công ty xe điện VinFast niêm yết trên sàn chứng khoán Mỹ vào năm 2023 không làm ông Phạm Nhật Vượng, chủ tịch Tập đoàn Vingroup, từ bỏ tham vọng phát hành cổ phiếu lần đầu trên sàn giao dịch quốc tế (Initial Public Offering – IPO). Thông tin mới đây cho biết, vị tỷ phú này đang chuẩn bị cho một kế hoạch IPO khác: đưa Xanh SM, một công ty khác của ông, niêm yết trên sàn chứng khoán Hồng Kông.

Kế hoạch niêm yết Xanh SM phản ánh tham vọng gì của tập đoàn tư nhân lớn nhất Việt Nam? Và liệu việc đưa hãng gọi xe điện này niêm yết trên sàn quốc tế có khả thi, sau bài học từ thất bại của VinFast trước đó không lâu?

Niêm yết Xanh SM: Tham vọng mới của Vingroup

Công ty Cổ phần Di chuyển Xanh và Thông minh (GSM hay Xanh SM) thuộc sở hữu của tỷ phú Phạm Nhật Vượng đang có kế hoạch phát hành cổ phiếu đợt đầu tiên (IPO) tại sàn giao dịch chứng khoán Hồng Kông, Trung Quốc, theo Reuters. [1][2]

Lô cổ phiếu này có giá trị niêm yết ước tính khoảng 20 tỷ USD. [3] Giá trị lô cổ phiếu, theo Vingroup, sẽ còn điều chỉnh vì họ “đang tiếp tục tham khảo từ nhiều quan điểm khác nhau”. [4]

Một số nguồn tin quốc tế khác ghi nhận mức định giá trước đó, vào lúc ban đầu, dao động từ 2 – 3 tỷ USD. [5] GSM đặt ra kỳ vọng sẽ huy động được về ít nhất 200 triệu USD từ thương vụ IPO này.

Vốn hóa thị trường (market capitalization) là giá trị mà thị trường đang định giá phần vốn chủ sở hữu của công ty tại một thời điểm, và thường được xem là một chỉ báo về mức độ thuận lợi khi công ty huy động vốn. [6] Vốn hóa cao cho thấy công ty thường được các nhà đầu tư đánh giá tích cực hơn về triển vọng phát triển, nhờ đó việc huy động vốn thường diễn ra thuận lợi hơn, và ngược lại.

Về phía Vingroup, đại diện của Tập đoàn cho biết GSM cần huy động thêm các nguồn vốn cả trong và ngoài nước để mở rộng thêm đội xe và dự kiến sẽ thâm nhập vào 10 thị trường mới trong năm 2026. [7]

Tuy vậy, khi trả lời phỏng vấn của Bloomberg, Tập đoàn nói rằng họ dự kiến sẽ không triển khai kế hoạch IPO cổ phiếu của GSM trong năm 2026. [8]

Về thời gian triển khai kế hoạch này và lộ trình cụ thể, Vingroup chỉ nói là tập đoàn sẽ công bố trong Quý 1/2026, tức muộn nhất khoảng 2 – 3 tháng nữa tính từ thời điểm hiện tại.

Xanh SM đang làm ăn thế nào?

Xanh SM, hay còn gọi là GSM, được thành lập vào tháng 3/2023 với vốn điều lệ 3.000 tỷ đồng, chuyên cung cấp về các dịch vụ gọi xe trực tuyến, toàn bộ sử dụng xe máy điện và xe hơi điện của VinFast.

Vốn điều lệ của GSM gần đây đã được nâng lên 25.000 tỷ đồng, tăng gấp hơn 8 lần trong vòng chưa đầy ba năm từ lúc thành lập.

Ông Phạm Nhật Vượng hiện là cổ đông lớn nhất, sở hữu 95% cổ phần tại công ty này. [9]

GSM được xác định là một trong những “mũi nhọn” trong chiến lược kinh doanh dài hạn của vị tỷ phú này. [10]

Công ty này đã ký kết hợp đồng để mua lại 30.000 xe điện, 20.000 xe tay ga điện của VinFast, một công ty con khác của Vingroup trong lĩnh vực xe điện, vào năm 2023 và 2024. [11]

Riêng năm 2023, VinFast đã bán 20.000 xe điện cho GSM. Cũng trong năm này, công ty ghi nhận hơn 20.000 tỷ đồng doanh thu mà chủ yếu từ các giao dịch với VinFast. [12]

Đến năm 2024, hơn 70% trong số 35.000 xe VinFast bán ra là do GSM mua và 10% là bán cho các công ty khác trong hệ sinh thái Vingroup. [13] Trang thông tin chính thức của VinFast vào ngày 16/5/2024 có thông báo rằng họ đã nhận được lượng tiền đặt cọc “kỷ lục” từ hơn 26.600 đơn hàng mua xe điện VF3 sau 66 giờ ra mắt sản phẩm. [14]

Trong Quý 3/2025, GSM tiếp tục đóng góp khoảng 26% doanh số cho VinFast. [15]

Mặc dù vậy, cho đến thời điểm hiện tại, GSM vẫn chưa công bố bất kỳ báo cáo tài chính nào cho biết cấp dữ liệu thực tế về tình hình kinh doanh của công ty này. Thay vào đó, các con số về hoạt động kinh doanh của GSM thường đến từ các tuyên bố riêng lẻ của Vingroup và báo cáo từ các bên liên quan.

Thương vụ IPO của GSM diễn ra trong bối cảnh hệ sinh thái kinh doanh của ông Vượng đang mở rộng hoạt động kinh doanh sang nhiều nước, bên cạnh Việt Nam. [16] Tại thị trường quốc tế, GSM hiện đã có mặt các nước như Lào, Indonesia, Philippines và đang muốn thâm nhập thêm thị trường Ấn Độ. [17]

Những thăng trầm trong thương vụ IPO trước đó của Vingroup

Nếu thương vụ trên diễn ra đúng như kỳ vọng, đây là lần thứ hai sau gần sáu năm tỷ phú Phạm Nhật Vượng niêm yết một công ty của mình trên sàn giao dịch chứng khoán quốc tế. Trước đó vào năm 2023, vị tỷ phú này đã niêm yết 23 tỷ USD cổ phiếu của VinFast trên sàn chứng khoán Nasdaq ở Mỹ. [18]

VinFast là một công ty con của Tập đoàn Vingroup, được thành lập vào năm 2017, hoạt động trong lĩnh vực sản xuất xe ô tô và xe máy. Ban đầu, VinFast chỉ làm xe xăng, nhưng đến năm 2022, công ty này chuyển sang tập trung sản xuất xe điện.

Hồi tháng 11/2021, Phó Chủ tịch Lê Thị Thu Thủy, người sau này trở thành chủ tịch của VinFast, nói với tờ Bloomberg rằng công ty có kế hoạch IPO tại Mỹ vào giữa năm sau với kỳ vọng đạt mức định giá 60 tỷ USD và đem về 3 tỷ USD vốn huy động. [19]

Đúng một năm sau, vào ngày 7/12/2022, VinFast ra thông báo nộp hồ sơ F-1 lên Ủy ban chứng khoán Mỹ (SEC), dự kiến sẽ niêm yết cổ phiếu phổ thông đầu tiên của công ty trên sàn Nasdaq dưới mã niêm yết là VFS. [20][21] Về số lượng cổ phiếu và giá bán của đợt chào bán này, phía Vinfast khi đó nói rằng vẫn chưa xác định.

Suốt gần năm tháng kể từ ngày ra thông báo VinFast không đưa thông tin công khai nào về tiến độ của hồ sơ F-1. [22] Nhưng trong thời gian này, vào ngày 26/4/2023, VinFast cho biết họ nhận được khoản cam kết tài trợ 2,5 tỷ USD từ chủ tịch Phạm Nhật Vượng và công ty mẹ Vingroup. [23]

Mãi đến ngày 12/5/2023, Vingroup mới công bố trên truyền thông một thỏa thuận sáp nhập “tỷ đô” giữa VinFast với Black Spade Acquisition Co (Black Spade), một doanh nghiệp đến từ Hồng Kông, Trung Quốc. [24]

Công ty sau hợp nhất, VinFast Auto Ltd., có giá trị doanh nghiệp 27 tỷ USD, bao gồm 23 tỷ USD giá trị vốn chủ sở hữu. Một số cổ đông cũ của Black Spade đã rút đi hầu hết cổ phần của mình, thay vì chọn lựa nắm giữ cổ phiếu của VinFast sau lần sáp nhập. [25]

Cùng lúc đó, VinFast rút lại yêu cầu IPO đã gửi SEC và thay bằng một hồ sơ đăng ký mới có liên quan đến thượng vụ sáp nhập trên. [26][27]

Khi đã hoàn tất việc mua lại Black Spade, vào ngày 12/8/2023, mã cổ phiếu VFS của VinFast chính thức xuất hiện và được chào bán lần đầu trên sàn Nasdaq. [28] Tổng giá trị vốn hóa của đợt niêm yết này là 23 tỷ USD với mức giá khởi điểm, ít hơn kế hoạch tuyên bố ban đầu của bà Thủy. [29]

Bà Thủy khi đó còn cho biết thêm rằng sự kiện này sẽ đánh dấu cột mốc công ty “mở ra khả năng tiếp cận thị trường vốn”, cũng như phát triển hơn trong tương lai. [30]

Về phần VinFast, công ty này sau thương vụ IPO đã tự khẳng định mình là doanh nghiệp tiên phong ở Việt Nam có giá trị vốn hóa “lớn nhất” được niêm yết trên thị trường chứng khoán Mỹ, đặt mục tiêu sẽ “dẫn đầu ngành xe điện toàn cầu trong tương lai”, đồng thời tuyên bố sẽ mở rộng phát triển ở thị trường Bắc Mỹ (bao gồm Mỹ và Canada) và châu Âu gắn với việc xây dựng xây dựng nhà máy sản xuất xe điện 733 ha, công suất 155.000 xe điện mỗi năm ở bang North Carolina, Mỹ và thiết lập hệ thống showroom xe điện tại nước này. [31][32][33]

Thời điểm này, truyền thông trong nước đưa tin tài sản của VinFast “sắp bắt kịp” ông chủ Facebook Mark Zuckerberg, hoặc so sánh ông Phạm Nhật Vượng là “Elon Musk của Việt Nam”, thậm chí cho rằng ông này “vượt cả Elon Musk” – người giàu nhất hành tinh hiện tại và là chủ của hãng xe điện Tesla, Mỹ, hãng xe mà VinFast cho là đối thủ cạnh tranh của mình. [34][35][36]

“Vết xe đổ” mang tên VinFast

Chỉ chưa đầy hai tháng sau ngày được niêm yết trên sàn Nasdaq, giá trị vốn hóa thị trường của VinFast đã giảm 90% so với mức cao nhất từng đạt được. [37] Cho đến nay, chỉ tính riêng tổng giá trị cổ phiếu so với mức vốn hóa ban đầu, VinFast đã thiệt hại khoảng 15 tỷ USD.

Chủ tịch Phạm Nhật Vượng từng tuyên bố rằng tổng giá trị vốn hóa ban đầu của VinFast về sau sẽ không chỉ dừng lại ở con số 23 tỷ USD và việc huy động 8 tỷ USD “không phải là việc lớn”. [38] Do đó thương vụ IPO phát hành cổ phiếu VFS trên sàn Nasdaq, theo ông, cũng xuất phát từ “tiềm năng” của “cuộc cách mạng xanh” mà hãng xe điện này tham gia.

Đúng như lời ông Vượng, chưa đầy hai tuần sau ngày ra mắt, giá cổ phiếu của VinFast đã tăng 688%, nâng tổng mức vốn hóa thị trường của công ty này lên 190 tỷ USD, và có thời điểm đạt mức hơn 230 tỷ USD (ngày 25/8/2023). [39][40][41]

Thế nhưng đến cuối tháng 8/2023, cổ phiếu VFS đột ngột “bốc hơi” hơn 80 tỷ USD vốn hóa thị trường chỉ trong vòng một ngày. [42] Đến ngày 7/9/2023, cổ phiếu VFS tiếp tục mất hơn một nửa giá trị, khiến giá trị vốn hóa thị trường tổng cộng giảm hơn 140 tỷ USD. [43] Tổng vốn hóa thị trường vào đầu tháng 9/2023 của cổ phiếu VFS theo ghi nhận của MarketWatch chỉ còn 90 tỷ USD.

Trong một hồ sơ gửi SEC vào ngày 12/9/2023, VinFast cho biết công ty có 2.314.673.047 cổ phiếu phổ thông đang lưu hành và giá đóng cửa trên Nasdaq là 16,57 USD/cổ phiếu. [44] Nếu đem quy đổi, tổng vốn hóa thị trường của VinFast vào thời điểm này đã giảm xuống chỉ còn khoảng 38,4 tỷ USD.

Sau đó không lâu, trong một bài viết của nhà đầu tư Mohit Oberoi trên trang Nasdaq vào ngày 9/10/2023 cho biết vốn hóa thị trường của cổ phiếu VFS đã tiếp tục “sụp đổ” xuống còn 17,5 tỷ USD, giảm 90% từ mức cao nhất từng xác lập. [45] Trang MarketWatch cũng có ghi nhận tương tự. [46]

Đến nay (6/1/2026), giá trị vốn hóa thị trường của VFS ở mức khoảng 8 tỷ USD, điều này đồng nghĩa VinFast đã mất 15 tỷ USD từ nguồn vốn hóa đã niêm yết ban đầu trên Nasdaq vào hai năm trước. [47]

Trước những biến động lớn về giá cổ phiếu và vốn hóa thị trường của VinFast, nhiều nhà đầu tư quốc tế đã đưa ra những nhận định không mấy lạc quan về “sức khỏe” của cổ phiếu VFS.

Đơn cử là Mohit Oberoi, nhà đầu tư này cho rằng giá cổ phiếu VFS được định giá không bền vững và khuyên các nhà đầu tư cổ phiếu khác cần “tránh cổ phiếu EV” (tức cổ phiếu của các công ty xe điện) vì mức định giá quá cao, ngay cả khi giá đã trở về mức thấp nhất. Mức giá thấp nhất của cổ phiếu VFS là 2,26 USD/cổ phiếu từng được ghi nhận vào tháng 4/2024. [48][49]

Nhà đầu tư Neha Chamaria thậm chí còn cho rằng việc đầu tư cổ phiếu VFS là “một sự đặt cược mạo hiểm”. [50]

Một nhà đầu tư khác là Daniel Miller dự đoán VinFast sẽ là một “Fisker kế tiếp” và cho rằng giá cổ phiếu của công ty này đang tiến về “mức 0 USD/cổ phiếu”. 

Fisker Inc. là công ty xe điện của Mỹ, thành lập vào năm 2016 nhưng đã phá sản vào năm 2024 và hiện vẫn còn đang bị tòa án Mỹ điều tra vì các cáo buộc gian lận chứng khoán. [51][52] Fisker chào bán cổ phiếu của mình đầu tiên (IPO) trên New York Stock Exchange (NYSE) dưới mã cổ phiếu FSR vào tháng 10/2020, thông qua thương vụ sáp nhập với SPAC Spartan Energy Acquisition Corp (SPAQ). [53][54] Vốn hóa thị trường của Fisker đã từng tăng đột biến từ 2,9 tỷ USD lên 8 tỷ USD, tăng gần 200% sau bốn tháng niêm yết. Tại thời điểm niêm yết cổ phiếu, Fisker không sản xuất được chiếc xe điện nào và công ty cũng không có doanh thu. Sau cùng, giá cổ phiếu Fisker đã giảm 99% từ mức đỉnh 28,50 USD/ cổ phiếu (năm 2021) xuống còn vài xu trước lúc phá sản. [55]

Theo phân tích của công ty tài chính The Motley Fool có trụ sở tại Mỹ, chỉ có 1% cổ phiếu của VinFast được giao dịch trên thị trường, phần còn lại thuộc sở hữu trực tiếp hoặc gián tiếp của những người sáng lập và ông Phạm Nhật Vượng. [56] Chính điều này đã giải thích phần lớn cho nguyên nhân biến động mạnh của giá cổ phiếu VFS sau vài ngày chào bán trên Nasdaq. Tính đến ngày 28/4/2025, chủ tịch Phạm Nhật Vượng vẫn là cổ đông lớn nhất, nắm giữ gần 98% cổ phiếu của VinFast. [57]

Hãng xe điện cũng đã từng phải hứng chịu nhiều vụ kiện tập thể từ các nhà đầu tư cổ phiếu VFS. [58] Đơn khiếu kiện cáo buộc VinFast đã “phóng đại” về triển vọng kinh doanh, không đủ nguồn lực để triển khai các kế hoạch mở rộng như cam kết với nhà đầu tư và không minh bạch rõ cho họ về rủi ro tài chính khi đầu tư cổ phiếu VFS. [59][60]

Tại thời điểm IPO, VinFast thường xuyên đưa ra các lời tuyên bố về triển vọng kinh doanh của mình trên truyền thông. [61] Tuy vậy, trong các hồ sơ dài trang gửi SEC, công ty này lại thừa nhận rằng vẫn “đang trong giai đoạn tăng trưởng”, có lịch sử kinh doanh lỗ, dòng tiền hoạt động âm, vốn lưu động âm, khả năng thị trường không chấp nhận sản phẩm như kỳ vọng và cần lượng vốn rất lớn để duy trì và mở rộng hoạt động. [62]

VinFast cũng cho biết vốn hoạt động kinh doanh của công ty chủ yếu phụ thuộc vào Vingroup, các công ty liên quan và chủ nợ. Từ năm 2017 đến ngày 31/3/2023, các nguồn này đã rót vào VinFast khoản tiền vốn khoảng 9,3 tỷ USD. 

Tính riêng trong năm 2024, ông Vượng cũng đã tài trợ cho VinFast hơn 8.200 tỷ đồng, và trong Quý 3/2025 ông này tiếp tục bơm thêm 23.000 tỷ đồng cho công ty này.

Công ty con này chưa từng mang về một đồng lợi nhuận nào cho Vingroup từ khi thành lập cho tới nay. Ngược lại, tổng lỗ lũy kế của VinFast tính đến Quý 3/2025 chạm mốc hơn 13 tỷ USD (gần 330.000 tỷ đồng). [63] Cũng trong Quý 3/2025, tổng nợ mà VinFast phải trả tương đương hơn 154% tổng giá trị tài sản của công ty này. Cụ thể, tổng nợ của VinFast theo thống kê khoảng hơn 282.465 tỷ đồng, trong khi tổng tài sản của công ty là 183.183 tỷ đồng. Đồng thời, vốn chủ sở hữu của công ty đang âm (thâm hụt) hơn 99.282 tỷ đồng.

Thực tế này trái với lời khẳng định của chủ tịch Phạm Nhật Vượng rằng “tương lai của Vingroup chính là VinFast”. [64] Ông này cũng từng trải lòng rằng bản thân “làm VinFast vì lòng yêu nước” mà đã “không hề toan tính”. [65]

Về kế hoạch mở rộng thị trường xe điện tại Mỹ và Châu Âu từng đề ra cho VinFast, ông Vượng giờ đây cho rằng thị trường Tây phương không phù hợp với VinFast. Công ty hiện tại đã hoãn lại dự án xây dựng nhà máy sản xuất xe điện trị giá 4 tỷ USD tại Mỹ và đóng cửa hầu hết các showroom tại nước này. [66] Theo chiến lược mới, VinFast sẽ tập trung khai thác tại Việt Nam và các thị trường châu Á. [67]

Ông kêu gọi các nhà đầu tư cần kiên nhẫn vì để VinFast kinh doanh có lãi và thu hồi vốn thì “tất nhiên thời gian phải tính bằng năm, không thể tính theo tuần, theo tháng được”. [68]

“Khi thị trường đông vui sầm uất trở lại, tâm trạng nhà đầu tư tốt, có đầy đủ các dải sản phẩm thì VinFast sẽ kinh doanh có lãi. Tôi tin rằng VinFast sẽ sớm mang lại niềm vui cho mọi người”, ông nói.