Tăng trưởng GDP đạt 8,02% trong năm 2025: Thành tựu ngắn hạn, thử thách dài hạn

Việt Nam cũng có lý do để lạc quan, bởi mức tăng 8,02% diễn ra trong bối cảnh tăng trưởng toàn cầu năm 2025 ở mức hạn chế. Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) dự báo tăng trưởng GDP toàn cầu năm 2025 đạt khoảng 3,2% và chậm lại sau đó; IMF cũng dự báo con số khoảng 3,2% là mức tăng trong năm 2025. [5] So với phông nền chung ấy, con số 8% là mức tăng vượt trội.

Nếu chỉ dừng ở đây, nền kinh tế Việt Nam xem như đã hoàn thành mục tiêu tăng trưởng năm. Thế nhưng nếu nhìn kỹ hơn vào “cam kết” chính trị trong năm, bức tranh không đơn giản như vậy. 

Giữa năm 2025, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh mục tiêu “tăng trưởng đạt 8,3-8,5% có nhiều thách thức, nhưng không phải là mục tiêu bất khả thi, không thể không làm”. Tham vọng này được cho là để tạo “bệ phóng” cho tăng trưởng cao giai đoạn 2026-2030. [6]

Với thước đo đó, con số 8,02% rõ ràng là thấp hơn kỳ vọng 8,3-8,5%. Dù khoảng cách này không lớn về mặt thống kê, nhưng đủ để đặt ra câu hỏi: nền kinh tế đã chạm “trần” nào đó (lao động, hạ tầng, năng lực hấp thụ vốn), hay cú hích chính sách/chu kỳ bên ngoài chưa đủ mạnh để đẩy lên con số 8,5%?

Quan trọng hơn, đây là mục tiêu của một chính phủ còn gắn với Kế hoạch 5 năm (2026-2030) “tăng trưởng nhanh, bền vững, bao trùm, toàn diện và mang lại lợi ích cho mọi người dân”. [7] Thế nhưng, dù tăng trưởng năm 2025 tăng mạnh, tốc độ tăng trưởng bình quân hằng năm của giai đoạn 2021-2025 chỉ khoảng 6,25%, không đạt mục tiêu 6,5-7% mà chính quyền Việt Nam đề ra. [8]

Những con số so sánh vừa nêu không phải để “dìm” thành quả của năm 2025, mà để nhắc rằng một năm bứt tốc chưa đủ chứng minh mô hình tăng trưởng đã được tái cấu trúc thành công. Nói cách khác, 8,02% là kết quả đáng mừng, nhưng nó có thể là “đỉnh chu kỳ” nếu các điểm nghẽn cơ cấu không được tháo gỡ. Vậy các thách thức sắp tới là gì?

Rủi ro thương mại vẫn còn đó

Cách truyền thông quốc tế nhìn nhận con số 8,02% khá nhất quán khi ghi nhận Việt Nam tăng trưởng cao, và nhìn mức tăng trưởng này trong khung xuất khẩu – thuế quan – thặng dư thương mại. 

Reuters nhận định mức tăng trưởng năm 2025 được thúc đẩy bởi giá trị hàng hóa xuất khẩu tăng mạnh bất chấp thuế quan của Mỹ. Cụ thể, tổng giá trị xuất khẩu năm vừa qua tăng khoảng 17% lên mức 475 tỷ USD, xuất khẩu sang Mỹ tăng lên 153 tỷ USD, kéo theo thặng dư thương mại với Mỹ đạt mức kỷ lục với gần 134 tỷ USD. [9]

Tuy nhiên, thành công 2025 có thể tạo ra một nghịch lý. Đó là càng tăng trưởng mạnh nhờ xuất khẩu, thì nền kinh tế Việt Nam càng bị phía Mỹ soi kỹ hơn. Bởi lẽ, tăng trưởng dựa vào xuất khẩu sang một thị trường chủ lực là Mỹ luôn đi kèm rủi ro về chính sách thương mại. 

Trong bối cảnh xu hướng chính trị hóa hoạt động thương mại đang gia tăng, mức thặng dư kỷ lục có thể biến thành “mồi lửa” dẫn đến tăng cường hoạt động điều tra xuất xứ sản phẩm, siết quy tắc nhập khẩu hàng hoá, hoặc tăng cường các biện pháp phòng vệ thương mại. 

Thời gian tới, Việt Nam vẫn phải đứng trước nhiều thách thức. Các doanh nghiệp Việt Nam nhìn chung được hưởng lợi từ việc chuỗi cung ứng dần dịch chuyển khỏi Trung Quốc, [10] nhưng mô hình tăng trưởng dựa vào dòng vốn nhà máy cũng có hạn chế. Đó là doanh nghiệp phải lôi kéo lao động bằng mức lương cao hơn, kèm theo chính sách thưởng, hỗ trợ đi lại… tức là chi phí lao động và cạnh tranh nhân lực đang tăng, kéo theo yêu cầu nâng cấp năng suất và chất lượng việc làm. 

Dù Việt Nam có thể được xem như một trung tâm sản xuất thành công, nhưng thời gian tới Việt Nam sẽ nâng cấp chuỗi giá trị bằng cách nào?

Nếu Việt Nam muốn duy trì tăng trưởng tốt như mục tiêu giai đoạn 2026-2030, thì không thể chỉ dựa vào mở rộng quy mô (thêm nhà máy, thêm đơn hàng), mà phải dựa ngày càng nhiều vào những bước tiến về năng suất, công nghệ, và năng lực quản trị. Nói cách khác, năng lực và sức bật “từ bên trong” mới thật sự đảm bảo cho tăng trưởng trong năm 2026.

***

Có thể kết luận rằng tăng trưởng GDP ở mức 8,02% là một thành tựu quan trọng. Nó cho thấy Việt Nam vẫn đạt tăng trưởng tốt khi tình hình thế giới đang bất ổn. Cũng như, điều này cho thấy mô hình sản xuất – xuất khẩu vẫn còn lực kéo đáng kể. 

Nhưng con số này không phải là “giấy chứng nhận” cho chặng đường phía trước, vốn còn nhiều chông gai. Trước những rủi ro về thực tế ẩn đằng sau mức thặng dư kỷ lục giữa Việt Nam với Mỹ (đạt 121,6 tỷ USD trong 11 tháng của năm 2025), [11] việc bị nghi ngờ là cổng trung chuyển hàng hóa Trung Quốc để xuất khẩu sang thị trường Mỹ, và áp lực nâng cấp chuỗi giá trị trong nước cho thấy thời gian tới yêu cầu Việt Nam cần phải nỗ lực nhiều hơn, nếu muốn hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới.

Để kinh tế phát triển, chỉ “tinh gọn bộ máy” liệu đã đủ?

Nếu tăng trưởng kinh tế là động cơ chính của các cuộc cải cách sâu rộng gần đây, thì có lẽ Việt Nam cần tiến hành thêm nhiều cải cách nữa về pháp quyền và tự do chính trị để đạt được mục tiêu phát triển thịnh vượng.

Nâng tuổi nghỉ hưu lên 65 vì tăng trưởng kinh tế: sáng kiến hay “tối kiến”?

Đề xuất nâng tuổi nghỉ hưu lên 65 chỉ có ý nghĩa thúc đẩy tăng trưởng hai con số khi nó đi kèm nỗ lực cải cách toàn diện về năng suất, đào tạo và cơ cấu việc làm. Nếu không, kéo dài tuổi làm việc sẽ trở thành gánh nặng hơn là động lực cho phát triển.