Tranh cãi xoay quanh sách giáo khoa lịch sử: Bộ Giáo dục và Đào tạo lên tiếng giải thích

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) vừa lên tiếng giải thích sau những tranh cãi nhiều ngày về cáo buộc sách giáo khoa (SGK) lịch sử chỉ nhắc đến nhân vật Nguyễn Ánh mà bỏ qua nhân vật Quang Trung và phong trào Tây Sơn.

Theo dòng sự kiện: Những ngày gần đây, trên mạng xã hội xuất hiện nhiều bài viết chỉ trích SGK môn Lịch sử – Địa lí lớp 5 (bộ “Kết nối tri thức với cuộc sống”), cho rằng sách chỉ “ca ngợi” Nguyễn Ánh (tức vua Gia Long) và triều Nguyễn mà đã bỏ qua Nguyễn Huệ (tức hoàng đế Quang Trung) và phong trào Tây Sơn.

Chiều 2/1, Bộ GD&ĐT đăng bài trên Facebook, cảnh báo về việc xuất hiện thông tin “thất thiệt”, “xuyên tạc” liên quan đến luồng dư luận này.
Trong bài đăng “cảnh báo” này, Bộ GD&ĐT đăng kèm ảnh chụp màn hình bài viết của sáu tài khoản Facebook, kèm theo dấu gạch chéo đỏ.
Ngoài việc đăng bài cảnh báo, Bộ GD&ĐT còn có văn bản đề nghị kèm theo danh mục một số tài khoản – theo bộ này là lan truyền thông tin “thất thiệt” và “xuyên tạc” – gửi Bộ Công an để đề nghị xử lý. Trong số đó có nhà thơ Bùi Chí Vinh – người sau đó đã ẩn đi bài đăng của mình – hay Tiến sĩ Nguyễn Kiều Dung lên nhiều bài viết phê phán ông Vũ Minh Giang – là chủ biên của bộ sách gây tranh cãi này.
Trước đó, ngày 26/12 bộ sách SGK “Kết nối tri thức với cuộc sống” của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã được Bộ GD&ĐT chọn làm bộ SGK thống nhất, sử dụng cho toàn quốc từ năm học 2026 – 2027.

Bộ GD&ĐT nói gì? Sáng 6/1, tại cuộc giao ban báo chí Trung ương, Bộ GD&ĐT cho biết đã rà soát SGK Lịch sử – Địa lý trong bộ SGK “Kết nối tri thức với cuộc sống”, và đưa ra phản hồi về những tranh cãi gần đây.

Sách giáo khoa và chính trị

Bộ này cho rằng nội dung về Quang Trung và phong trào Tây Sơn đều được trình bày đầy đủ, có hệ thống từ lớp 8 đến lớp 11, còn nội dung về nhà Nguyễn, trong đó có Nguyễn Ánh, được trình bày từ lớp 5, lớp 7, lớp 8 đến lớp 11.
Theo bộ, cách bố trí này phù hợp với tiến trình lịch sử, tâm lý lứa tuổi và mục tiêu của Chương trình Giáo dục Phổ thông 2018, đảm bảo tính khoa học, khách quan, không thần tượng hóa hay phán xét đạo đức cá nhân.

Bối cảnh:

Theo các nhà nghiên cứu lịch sử Lê Nguyễn, Quang Phan (bút danh Sông Hàn) và Tạ Chí Đại Trường, giới nghiên cứu lịch sử trong nước, đặc biệt là giới sử học miền Bắc có truyền thống ca ngợi Quang Trung và phong trào Tây Sơn, đồng thời chỉ trích Gia Long, cho rằng nhân vật này “cõng rắn cắn gà nhà”, “rước voi về giày mả tổ”, theo một quan điểm kế thừa từ Nguyễn Ái Quốc.
Trước vụ tranh cãi lần này, cộng đồng mạng xã hội từng dấy lên nhiều tranh cãi liên quan đến các phát ngôn của một số tài khoản như Én Bạc, Hòa Điên và Thăng Long TV về nhân vật lịch sử Lê Văn Duyệt. Trong đó, kênh Én Bạc TV đăng tải những nhận định gây phản ứng trái chiều khi sử dụng ngôn từ công kích, quy kết tiêu cực đối với Lê Văn Duyệt và vua Gia Long.

Bên lề: Trong khi đó, trên mạng xã hội xuất hiện trở lại một đoạn video dài 33 giây ghi lại cảnh một nữ thuyết minh tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Lam Kinh, tỉnh Thanh Hóa nói rằng: “[…] công trình này có 17 gian với 138 chân tảng cột đá. Tuy nhiên trải qua triều đại nhà Mạc, phản động Tây Sơn về đây đốt phá, nền công trình chính điện Lam Kinh chỉ còn 127 chân tảng cột đá phía bên dưới […]”

Mặc dù vụ việc trên xảy ra từ mùa hè năm 2024, nữ hướng dẫn viên xuất hiện trong video cũng đã ngay lập tức bị tạm đình chỉ công tác sau khi video thuyết minh lan truyền trở lại và gây chú ý dư luận.