Từ “Thưa Đảng” của Anh Tú, nhìn về Ngọc Mai và tự do văn nghệ ở Việt Nam

Trong hơn một tuần qua, ca khúc “Thưa Đảng” đã trở thành một trong những chủ đề được bàn tán sôi nổi nhất trên không gian mạng. [1]

Nguồn cơn khiến “Thưa Đảng” gây tranh cãi nằm ở chính cái tên và nội dung của nó. Đây là một bản ca ngợi trực diện Đảng Cộng sản Việt Nam với những ca từ như “thưa Đảng quang vinh”, “thưa Đảng muôn năm”, “Đảng của ta ôm lấy dân ta”, v.v.

Một mặt, báo chí nhà nước và đông đảo người dùng mạng xã hội hết lời khen ngợi bài hát lẫn người sáng tác và thể hiện nó là ca sĩ Anh Tú. [2] Mặt khác, một bộ phận người dân lại chỉ trích, mỉa mai bài hát này là “nhạc nịnh”, “làm Hòa Thân hết đất sống” và Anh Tú bị gán là “nịnh thần”. [3][4]

Trong cả hai luồng ý kiến ấy, âm nhạc dường như trở thành yếu tố thứ yếu. Thay vào đó, việc người nghệ sĩ có quan điểm chính trị như thế nào mới là tiêu chí phán xét quan trọng nhất.

Hoàn cảnh này làm tôi liên tưởng đến ca sĩ Ngọc Mai – người từng bị báo chí nhà nước và số đông dư luận công kích vì đăng tải clip có xuất hiện lá cờ ba sọc đỏ vào tháng 5/2024. [5]

Sự liên tưởng này không phải ngẫu nhiên. 

Cả Anh Tú và Ngọc Mai đều là quán quân của “Ca sĩ mặt nạ” – một chương trình truyền hình thực tế nổi tiếng về âm nhạc. [6] Thế nhưng, sự nghiệp họ lại rẽ theo hai hướng khác nhau. Đáng nói là, nguyên nhân của hai ngã rẽ không đến từ tài năng hay đạo đức làm nghề mà từ “độ chuẩn” về tư tưởng chính trị, phản ánh rất rõ cơ chế kiểm duyệt trong đời sống văn hóa Việt Nam.

Hai ngã rẽ…

Đầu tiên hãy nói về con đường mà Anh Tú lựa chọn. Theo ca sĩ này, điểm chung không thể thiếu giữa các nghệ sĩ là “lòng yêu nước”. [7] Tác giả của “Thưa Đảng” quan niệm rằng việc tạo ra những sản phẩm nghệ thuật “tích cực” là một trong những cách thể hiện niềm tin vào sự dẫn dắt của đảng và nhà nước.