Vụ việc “Về đây bốn cánh chim trời”: có hay không việc hình sự hóa tùy tiện?

Trong những ngày cuối năm 2025, có lẽ thứ khiến dư luận xôn xao nhất chính là việc khởi tố bà Nguyễn Thị Thu Hà – giám đốc của đơn vị tổ chức chương trình ca nhạc “Về đây bốn cánh chim trời”. [1][2]

Chỉ hai ngày sau khi chương trình trên gặp sự cố không thể diễn ra, Công an TP. Hà Nội bắt bà Hà về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản. 

Câu chuyện gây xôn xao không chỉ bởi tiến trình tố tụng diễn ra chóng vánh, mà còn bởi những tranh cãi về vấn đề vụ việc này thuộc địa hạt của dân sự hay hình sự. 

Dường như, chúng ta lại quay lại với một câu hỏi quen thuộc: liệu chính quyền có đang hình sự hóa tùy tiện các quan hệ pháp luật khác? 

Hai luồng dư luận

Trước vụ việc trên, dư luận đã chia thành hai luồng quan điểm rất rõ ràng. Một bên đồng tình với chuyện công an khởi tố vụ việc, bên còn lại cho rằng đây là vấn đề dân sự, việc khởi tố là quá nặng nề và không cần thiết. 

Phía đồng tình

Với những người đồng tình với cách xử lý của công an, họ bình luận và diễn giải theo những gì công an chia sẻ trên báo nhà nước. [3]

Theo kết quả điều tra ban đầu mà công an công bố và những thông tin báo chí cung cấp, đơn vị tổ chức chương trình “Về đây bốn cánh chim trời” không đủ năng lực để cho đêm diễn được diễn ra nhưng bà Hà vẫn chỉ đạo nhân viên thông báo chương trình được tổ chức theo kế hoạch, tiếp tục bán vé và thu tiền của khán giả. Sau cùng, chương trình bị hủy ngay trước giờ biểu diễn. 

Tuy nhiên, hiện phía công an và báo nhà nước không đề cập đến thời điểm mở bán vé cụ thể và tiến độ thanh toán giữa ban tổ chức với các nghệ sĩ, cũng như thông tin về tổng số tiền được xem là tài sản “bị chiếm đoạt” trong sự việc này.

Đại diện của luồng quan điểm đồng tình với phía công an, luật sư Đặng Văn Cường nhận định rằng: “thủ đoạn gian dối trong vụ việc này là việc thông báo thời gian, địa điểm, nội dung chương trình nhằm tạo niềm tin cho khán giả, trong khi thực tế chương trình chưa đủ điều kiện để được cấp phép tổ chức. Việc vẫn tiếp tục bán vé, thu tiền đã dẫn tới hành vi chiếm đoạt tài sản với số tiền lên tới hàng tỷ đồng”. [4]

Ông Cường cũng cho biết hành vi này đã đủ yếu tố cấu thành tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo khoản 4, Điều 174 Bộ luật Hình sự, với khung hình phạt từ 12 năm đến 20 năm tù hoặc tù chung thân.

Còn phía phản đối thì sao?

Nhóm người này cho rằng vụ việc trên vẫn là vấn đề dân sự, chưa đủ cấu thành tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. [5][6]

Những người thuộc nhóm này nhận định người tổ chức chương trình trên không có ý định chiếm đoạt tài sản. Dù vẫn khẳng định rằng trường hợp đơn vị tổ chức tuy biết rõ chương trình không đủ điều kiện diễn ra mà vẫn bán vé là một hành vi vi phạm hợp đồng nghiêm trọng (material breach), nhưng họ cho rằng chưa đủ căn cứ để xác định có tình huống cố ý chiếm đoạt tài sản như công an lập luận. [7]

Đơn vị tổ chức không có ý định hủy chương trình từ đầu, họ vẫn chuẩn bị và tổ chức trên thực tế, thậm chí có đàm phán với các bên để chương trình có thể diễn ra. 

Tại cơ quan điều tra, bà Hà cũng khai nhận rằng những sai lầm trong khâu thanh toán với giám đốc âm nhạc và các nghệ sĩ là nguyên nhân chính dẫn đến việc chương trình phải bị hủy. [8]

Đặc biệt, điểm cốt lõi là người mua vé vẫn được đảm bảo quyền lợi hoàn tiền vé theo thông báo của công ty tổ chức. [9]

Những điều trên chứng tỏ giám đốc công ty này không có ý định chiếm đoạt tài sản mà cùng lắm chỉ là làm ăn cẩu thả và thiếu năng lực tổ chức sự kiện.

Vì cách nhìn như vậy, rất nhiều người đã lên tiếng phản đối việc công an khởi tố đối với vụ việc trên. Họ quan ngại nếu công an hình sự hóa vụ việc này thì sẽ tạo ra một tiền lệ nguy hiểm. Theo đó, những tình huống không hoàn thành nghĩa vụ hợp đồng đều có khả năng bị quy chụp là lừa đảo, bao gồm cả chuyện hàng hóa không giao kịp thời hạn, hoặc mua hàng chậm thanh toán. 

Công an xử lý “kịp thời” hay “bất thường”?

Ở vụ việc trên còn còn có một điểm bất thường khác: việc khởi tố diễn ra quá nhanh chóng. Ta hãy cùng điểm lại diễn tiến thời gian của vụ việc này để thấy được tốc độ xử lý của chính quyền.

Tối 28/12/2025, đơn vị tổ chức chương trình “Về đây những cánh chim trời” đột ngột cáo lỗi và thông báo hủy đêm nhạc mặc dù đã đến giờ biểu diễn, nhiều nghệ sĩ và khán giả đã tề tựu.

Theo thông tin từ báo Tiền Phong, vào ngày 29/12/2025, Công an phường Từ Liêm, TP. Hà Nội, đã tiếp nhận đơn trình báo của người dân về dấu hiệu lừa đảo trong đêm ca nhạc này. [10]

Đến tối 30/12/2025, báo chí nhà nước loan tin Công an TP. Hà Nội khởi tố vụ án, khởi tố bị can, bắt tạm giam bà Nguyễn Thị Thu Hà về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản. [11]

Như vậy, toàn bộ quá trình từ khi sự cố xảy ra đến khi có quyết định khởi tố chỉ diễn ra trong vòng hai ngày. Đây là một tốc độ khởi tố nhanh hiếm thấy so với thông lệ tố tụng ở Việt Nam. 

Có người còn đặt ra nghi vấn về sự can thiệp của những nhân vật có quyền lực để lý giải cho sự “tích cực” thái quá của công an trong vụ việc này.

Nhiều luật sư cũng không khỏi bất ngờ về tiến trình tố tụng nhanh chóng này. [12]

Kể cả khi công an trình bày nguyên nhân cho việc vào cuộc sớm là do bức xúc từ dư luận thì đây vẫn là một điểm bất thường. [13]

Điểm bất thường này ta cũng được thấy trong một vụ việc nổi bật gần đây, đó chính là vụ Lê Trung Khoa. [14] Trong vụ việc này, Viện Kiểm sát phát cáo trạng truy tố ông Khoa chỉ sau đúng 30 ngày kể khi khởi tố vụ án. [15] Và chỉ sau 23 ngày kể từ khi truy tố, Tòa án đã xét xử vắng mặt ông Lê Trung Khoa vào ngày 31/12/2025. [16]

Trong khi đó, Bộ Công an từng thừa nhận số vụ án, vụ việc tồn đọng chưa xử lý do bị tạm đình chỉ vẫn còn nhiều. [17] Tính đến ngày 30/9/2023, có gần 110.000 vụ án và 65.200 vụ việc đang bị tạm đình chỉ.

Đơn cử gần đây, dư luận đã dậy sóng trước một vụ công an chậm trễ trong quá trình tố tụng: vụ tai nạn giao thông ở Vĩnh Long khiến một nữ sinh 14 tuổi tử vong xảy ra hồi tháng 9/2024. [18]

Về vụ tai nạn này, trước đó, Công an huyện Trà Ôn (cũ) đã hai lần quyết định không khởi tố vụ án. Đến ngày 28/4/2025, người bố của nữ sinh bị thiệt mạng đã dùng súng tự chế bắn ông Nguyễn Văn Bảo Trung – tài xế gây tai nạn – và tự sát ngay sau đó. [19] Trung đã qua cơn nguy kịch, còn người bố của nạn nhân đã tử vong. Đến ngày 5/8/2025, Công an tỉnh Vĩnh Long mới khởi tố ông Trung về hành vi vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ. [20]

Nêu ra những con số và vụ án như vậy để thấy được việc vội vàng khởi tố một vụ việc đang còn nhiều tranh cãi là chuyện bất thường như thế nào đối với khung cảnh chung của hoạt động tố tụng tại Việt Nam.

Chính chuyên gia tội phạm học Đào Trung Hiếu – nguyên điều tra viên Phòng Cảnh sát hình sự Công an TP. Hà Nội – cũng cho rằng không nên để “cảm xúc xã hội và sự phẫn nộ chính đáng đẩy một thất bại kinh doanh sang ngưỡng hình sự một cách quá vội vàng”. [21][22]

Nhập nhằng hình sự – dân sự?

Câu chuyện nhập nhằng giữa luật tư và luật công nói chung, hay giữa vấn đề dân sự và hình sự nói riêng có lẽ không còn xa lạ ở Việt Nam. Mặc dù quả thực có những tình huống khó phân định rạch ròi ranh giới giữa chúng, nhưng mỗi lĩnh vực về cơ bản đều có địa hạt riêng rất cụ thể. Chính vì thế mà người ta mới phải phân biệt và xây dựng khuôn khổ pháp lý riêng.

Sở dĩ chúng ta phải tôn trọng ranh giới giữa dân sự và hình sự là bởi mỗi địa hạt đều có cách thức điều chỉnh hoàn toàn khác biệt: một bên đặt nguyên tắc tôn trọng thỏa thuận giữa các bên liên quan lên hàng đầu, bên còn lại chịu sự điều chỉnh mang tính áp đặt của cơ quan nhà nước. 

Lấy ví dụ để hiểu: khi anh vi phạm hợp đồng, anh có thể ngồi lại nói chuyện với đối tác của mình để hai bên tìm hướng giải quyết. Nhưng khi anh lừa đảo chiếm đoạt tài sản, anh phải làm việc với công an, phải chịu hình phạt theo quy định pháp luật, và còn phải đối mặt với vấn đề án tích.

Bởi hai hệ quả pháp lý khác nhau như vậy nên không ai muốn dính vào một vụ án hình sự. Và đúng ra, bản thân những người thực thi pháp luật cũng mong muốn các vụ việc được ưu tiên điều chỉnh bằng luật dân sự thay vì luật hình sự.

Thế nhưng, ở Việt Nam, việc hình sự hóa những quan hệ pháp luật khác đã trở thành một điều không còn xa lạ.

Chúng ta từng thấy những vụ việc như VinFast “méc công an” để bịt miệng khách hàng, hay chuyện nhà báo Nguyễn Đức Hiển đưa mâu thuẫn riêng với bà Nguyễn Phương Hằng ra công an giải quyết. [23][24]

Gần đây, các bản án như tuyên phạt bảy năm tù đối với thầy hiệu trưởng tham ô 10,7 triệu đồng hay tuyên phạt sáu năm tù với người nuôi gà lôi trắng cũng gây nhiều tranh cãi trong dư luận vì nguyên nhân tương tự. [25][26]

Trong khi đó, Bộ Chính trị (Đảng Cộng sản) đã có chủ trương không “hình sự hóa” các mối quan hệ kinh tế, hành chính, dân sự và không dùng biện pháp hành chính để can thiệp, ưu tiên giải quyết các tranh chấp dân sự, kinh tế. [27] Chủ trương này được nêu rõ trong Nghị quyết số 66-NQ/TW do Tổng Bí thư Tô Lâm ký ban hành vào ngày 30/4/2025. [28]

Đồng thời, vào ngày 17/5/2025, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số 198/2025/QH15 về cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân. [29] Trong đó có nội dung rằng đối với trường hợp thực tiễn áp dụng pháp luật mà có thể dẫn đến xử lý hình sự hoặc không xử lý hình sự thì không áp dụng xử lý hình sự.

Tuy nhiên, thực tế lại là câu chuyện khác. 

Chính quyền dễ dàng hình sự hóa những vụ việc dân sự, hành chính một cách tùy tiện. Điểm tùy tiện nằm ở chỗ, có những vụ việc cùng bản chất như nhau nhưng có vụ thì bị khởi tố, có vụ không.

Khi thấy giám đốc của đơn vị tổ chức sự kiện “Về đây những cánh chim trời” bị bắt vì chương trình hoãn, người ta lập tức liên hệ đến những lần hủy chương trình ca nhạc trước đó và thấy rõ sự khác biệt trong cách chính quyền xử lý. [30]

Với cách áp dụng pháp luật như vậy, điều đáng bàn không chỉ nằm ở chuyện ồn ào, tranh cãi trong dư luận mà còn chạm đến những vấn đề xa hơn, đó là sự tùy tiện của pháp luật. Sự tùy tiện đó không chỉ làm mờ đi giá trị của pháp luật mà còn làm nhạt dần niềm tin của người dân. Thứ tăng lên sau những vụ việc như này, e là chỉ có sự sợ hãi và dè chừng trong tâm lý quần chúng.