Iran dưới nhiều áp lực trừng phạt: Ai thực sự phải trả giá?

Cuốn sách L’Iran Sous Sanctions : Une Société Sous Pression (tạm dịch: Iran trước các lệnh trừng phạt: Một xã hội chịu nhiều áp lực) của nhà nghiên cứu tình báo và chiến lược Joris Cuynet được xuất bản tại Pháp năm 2022. Cuốn sách không chú trọng vào tranh cãi vũ khí hạt nhân – nguyên nhân chính dẫn tới việc Iran bị cô lập kinh tế, mà tập trung phân tích hậu quả của trừng phạt quốc tế mà chủ yếu từ Mỹ và châu Âu với quốc gia hơn 90 triệu dân này, đặc biệt là hệ lụy xã hội đối với đời sống người dân Iran kể từ năm 2012, mà cụ thể về hệ thống y tế, thực phẩm, tinh thần dân tộc và các ý tưởng chính trị. Trong vòng một thập kỷ qua, những cuộc biểu tình lớn đã nổ ra tại Iran, dù cho người dân biết rằng sẽ vấp phải đàn áp tàn bạo từ chính phủ Hồi giáo.

Bản đồ của Emile Bouvier (cập nhật 12/08/2019) cho thấy mạng lưới lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Iran, phân loại các quốc gia theo mức độ tuân thủ và vi phạm: nhóm được miễn trừ nhập khẩu dầu tạm thời đến 02/05/2019 (Ấn Độ, Ý, Hy Lạp, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan); các khu vực nghi vấn tiếp tục nhập dầu bất chấp lệnh cấm (Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ, Syria, Yemen); các thực thể được gia hạn miễn trừ trong lĩnh vực phi dầu mỏ (EU, Nga, Trung Quốc); và các quốc gia Tây Âu có ngân hàng bị Mỹ trừng phạt do vi phạm lệnh cấm vận.

Một xã hội hiện đại trong vòng vây trừng phạt

Cuốn sách được chia làm ba phần chính: Phần một phân tích những tác động kinh tế của các lệnh trừng phạt: lạm phát, suy giảm sản xuất và việc làm, v.v. Phần hai nhấn mạnh những tác động ít được chú ý hơn nhưng cũng quan trọng không kém đối với người Iran, cụ thể là hệ thống y tế và hệ thống cung cấp nước. Phần ba đặt ra câu hỏi về những thay đổi sâu sắc trong xã hội Iran do các lệnh trừng phạt gây ra, đồng thời so sánh với các quốc gia khác cũng chịu các biện pháp tương tự.

Tác giả cho biết, những nghiên cứu về ảnh hưởng của trừng phạt kinh tế đối với Iran thường chỉ dừng lại ở những con số về kinh tế vĩ mô vì nhiều nguyên nhân. Thứ nhất, rất ít tiếng nói độc lập bên trong có thể phát biểu một cách công khai về tình hình ở Iran. Thứ hai, đã có những nghiên cứu về kinh tế Iran thông qua lượng người di cư nước ngoài, chẳng hạn như công trình của nhà nghiên cứu Pháp gốc Iran Fariba Adelkhah. Tuy nhiên, bà đã bị cầm tù kể từ 2019 vì hoạt động khoa học của mình. Sự đàn áp giới trí thức của nhà cầm quyền, đặc biệt với những nhà nghiên cứu tìm cách tiếp cận người dân, là vô cùng tàn bạo. Nguồn tin về Iran chủ yếu đến từ hai thái cực: hoặc theo chính phủ cầm quyền, hoặc đến từ những người bất đồng chính kiến; do vậy thiếu tính khách quan.