70 năm Việt Nam Cộng hòa: Chân dung & Di sản

Ngày nay, chúng ta có thể nói chuyện một cách lắng đọng và bình tâm về những xung đột long trời lở đất trong quá khứ như Nguyễn Phước Ánh – Nguyễn Huệ, Đàng Trong – Đàng Ngoài, Vua Lê – Chúa Trịnh. Lắng đọng và bình tâm như thể chúng ta là khách vãng lai ghé thăm một mốc lịch sử và nhìn những cảnh binh đao khói lửa đó bằng con mắt tò mò nhưng không phán xét. Chúng ta lật hết góc nọ tới góc kia mà không sợ báng bổ hay xúc phạm ai, không sợ chạm đến lòng tự ái của ai, và không sợ đụng đến lợi ích của ai.

Chuyện lại hoàn toàn khác khi chúng ta nói về Việt Nam Cộng hòa, vốn là một quá khứ không xa và vẫn còn là vết thương rỉ máu của dân tộc.

Sự ra đời của Việt Nam Cộng hòa vào ngày 26/10/1955, nhìn từ con mắt của bất kỳ phía nào, đều là một trong những biến cố chính trị quan trọng nhất của lịch sử Việt Nam hiện đại. Nó định hình số phận của dân tộc và vẫn còn ám ảnh dân tộc chúng ta cho tới ngày nay.

Bảy mươi năm với lịch sử không phải là một quãng thời gian dài. Xung quanh chúng ta vẫn còn rất nhiều người sinh trước Việt Nam Cộng hòa cả chục năm, hai chục năm. Và cuộc chiến Nam – Bắc cũng mới chỉ chấm dứt được năm chục năm. Chừng đó thời gian là chưa đủ để một cộng đồng lắng đọng và bình tâm mà nhìn nhận lịch sử bằng con mắt tò mò nhưng không phán xét.

Luật Khoa tạp chí theo đuổi đề tài Việt Nam Cộng hòa ngay từ những ngày đầu thành lập vào năm 2014, với nỗi tò mò sâu sắc về một trong những đề tài bị chính quyền che giấu và kiểm duyệt nặng nề nhất. Tò mò nhưng cũng nghe được tiếng lòng rung động của những người ở cả hai phía, chúng tôi tự gán cho mình cái sứ mệnh ghi chép lại không chỉ là dữ liệu lịch sử mà cả những tiếng lòng đó.

Số báo này là một nỗ lực như vậy. Đây không phải số báo đầu tiên của chúng tôi về Việt Nam Cộng hòa. Và chắc chắn không phải số báo cuối cùng. Ngoài các bài báo, chúng tôi còn có Dự án 1975, chuyên sưu tầm dữ liệu lịch sử – kể cả những câu chuyện kể của các nhân chứng.

Trong số báo này, bạn đọc sẽ cùng chúng tôi lần lại lịch sử của Việt Nam Cộng hòa từ khi chính thể này còn phôi thai trong trứng nước của Quốc gia Việt Nam cho tới những giây phút cuối cùng khi Dương Văn Minh đọc giấy khai tử vào trưa ngày 30/4/1975.

Nhưng lịch sử của Việt Nam Cộng hòa không phải chỉ là lịch sử vật chất, với đất đai, nhà xưởng và tòa thị chính. Nó còn là lịch sử phi vật chất với những giá trị tinh thần về giáo dục, nghệ thuật, chính trị, pháp quyền – những giá trị vượt lên trên giới hạn về thời gian lẫn không gian. Đó cũng là lý do mà giờ đây, 50 năm sau ngày Việt Nam Cộng hòa sụp đổ, chúng tôi vẫn tìm về, không phải để ngưỡng mộ, không phải để oán thù, càng không phải để ngắm nghía cho vui, mà là để hiểu và học, một cách lắng đọng và bình tâm.

Chúng tôi mong bạn cũng sẽ đọc số báo này một cách lắng đọng và bình tâm như vậy.

Quỹ Nghiên cứu Việt Nam Cộng hòa

Dự án 1975 không chỉ là nỗ lực ghi lại lịch sử mà còn là hành trình cộng đồng cùng nhau xây dựng. Chúng tôi tin rằng ký ức về Việt Nam Cộng hòa không chỉ là phần lịch sử đã qua, mà là một phần động lực để thế hệ sau hiểu rõ hiện tại. Và bạn, với tư cách độc giả, đang đóng vai trò cùng chúng tôi giữ gìn ký ức đó.

Vì vậy, mỗi sự ủng hộ không đơn thuần là đóng góp tài chính mà đó là cam kết chung giữa Luật Khoa và cộng đồng độc giả. Cam kết khiến số báo, sách điện tử, tư liệu được thực hiện và mở rộng tầm ảnh hưởng.

Chúng tôi minh bạch rằng Quỹ Nghiên cứu Việt Nam Cộng hòa sẽ dùng các khoản ủng hộ để: xuất bản số đặc biệt, mở quyền truy cập miễn phí, số hóa tư liệu lịch sử, và chuẩn bị xuất bản sách điện tử. Khi ta đạt mốc $10.000, chúng tôi sẽ chuyển từ giai đoạn “tạo ra nội dung” sang “phổ biến nội dung rộng rãi”, đó là lý do chúng tôi đặt mốc như vậy.

Khi đạt mốc $20.000, chúng tôi sẽ tiến bước mạnh hơn: xuất bản sách điện tử tổng hợp, như một di sản để nhiều người có thể tiếp cận và thế hệ sau biết tới. Bạn không chỉ ủng hộ một báo đặc biệt, bạn đang giúp hình thành một kho di sản lịch sử cho cộng đồng.

Dự án 1975 không chỉ là nỗ lực của riêng Luật Khoa mà là một hành trình cộng đồng, nơi mỗi sự ủng hộ, dù nhỏ, cũng góp phần đưa lịch sử đến gần hơn với tất cả chúng ta.
Nếu bạn tin rằng ký ức cần được lưu giữ, và sự thật cần được kể lại, xin mời cùng chúng tôi tiếp tục hành trình ấy.