Cách ông Võ Văn Thưởng ‘xin thôi’ khác với ông Nguyễn Xuân Phúc như thế nào

“Thôi” cũng năm bảy đường “xin”.

Được Quốc hội bầu giữ chức vụ chủ tịch nước khi mới 53 tuổi, ông Võ Văn Thưởng từng nắm giữ kỷ lục trong chính trị đương đại Việt Nam khi trở thành người trẻ tuổi nhất ở cương vị này. [1]

Giờ đây, với quyết định “xin thôi chức” đầy bất ngờ, ông Thưởng lại nắm giữ một kỷ lục khác, dù không lấy gì làm tự hào, khi trở thành người ngồi ghế chủ tịch nước trong thời gian ngắn nhất – chỉ hơn một năm. [2]

Nhiều người đã nói về cái dớp của chiếc ghế chủ tịch nước khi mà những quan chức tiền nhiệm của ông Thưởng đều không có một cái kết nào tốt đẹp. Nếu như ông Trần Đại Quang qua đời bị bạo bệnh thì người kiêm nhiệm vị trí này sau đó, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, cũng đã đột quỵ trong một chuyến công tác về phương Nam. [3][4]

Gần hơn, người ta so sánh việc ông Thưởng bị buộc thôi chức với sự việc diễn ra tương tự cho nhân vật tiền nhiệm trực tiếp của ông là Nguyễn Xuân Phúc. [5]

Tuy có nhiều điểm tương đồng, vụ việc của ông Thưởng vẫn có những điểm khác biệt căn bản với những gì đã xảy ra với ông Phúc.

Cả ông Thưởng và ông Phúc đều được lãnh đạo đảng cho phép hạ cánh an toàn theo nghĩa đã không có bất kỳ biện pháp truy cứu trách nhiệm hình sự nào nhắm vào hai ông. Đặc biệt hơn, chi tiết những sai phạm của hai ông cũng đã được giấu kín, như một phần của giao kèo, đổi lại cho sự ra đi êm thấm của cả hai.

Quy trình hạ cánh an toàn, hay còn gọi là “xin thôi”, được áp dụng vài năm trở lại đây như một cách thức để Đảng Cộng sản kiểm soát những bất hòa nội bộ khi tiến hành “đốt lò”, tránh để chúng bùng phát thành mâu thuẫn lớn. [6]

Lần đầu tiên được quy định trong Quy định 41 năm 2021 của Bộ Chính trị, quy trình này được Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng diễn giải trong một cuộc tiếp xúc cử tri vào tháng 5/2023: “Nếu đã vi phạm, thấy tay nhúng chàm rồi tốt nhất xin thôi. Thực tế ta đã xử lý rồi… Đã không xứng đáng thì thôi từ chức đi, đó là nhân đạo, nhân ái, nhân tình. Rút lui trong danh dự là tốt nhất. Gần đây rất nhiều trường hợp và còn nữa, các đồng chí cứ chờ xem.”. [7][8]

Ông Phúc và Việt Á

Ông Phúc và hai cấp phó thời ông đương chức thủ tướng là Phạm Bình Minh và Vũ Đức Đam có lẽ là những người đầu tiên được áp dụng quy trình “xin thôi”. [9] Chẳng những không bị truy tố hình sự, các quan chức này còn không bị áp dụng bất kỳ hình thức kỷ luật đảng chính thức nào bao gồm khiển trách, cảnh cáo, cách chức, và khai trừ, và vẫn được hưởng đầy đủ các quyền lợi theo cấp bậc của một cán bộ cao cấp về hưu.

Dù chi tiết sai phạm không được tiết lộ song trong vụ việc ông Phúc không khó để nhận ra sự liên quan của ông đến vụ án Việt Á – một trong những vụ bê bối chính trị lớn nhất của nước ta những năm gần đây. [10]

Vụ việc xảy ra trong bối cảnh đại dịch với hậu quả to lớn khiến công chúng hết sức bất bình. Sự quan tâm của công chúng và mức độ nghiêm trọng của vụ việc có thể là lý do chính để Việt Á trở thành hồ sơ đưa vào diện quan tâm theo dõi của Ban Chỉ đạo Trung ương về Phòng chống Tham nhũng do ông Nguyễn Phú Trọng đứng đầu.

Quá trình điều tra lâu dài trải qua nhiều tỉnh thành và liên đới tới nhiều lãnh đạo bộ ngành và địa phương cuối cùng đã dẫn đến ông Phúc và hai cấp phó của mình là Phạm Bình Minh và Vũ Đức Đam.

Đáng chú ý, ngay trước khi ông Phúc “xin thôi”, Bộ Công an đã khởi tố người được cho là có mối quan hệ gia đình với ông là bà Nguyễn Thị Thanh Thủy theo Điều 336 Bộ luật Hình sự về “tội lợi dụng ảnh hưởng đối với người có chức vụ, quyền hạn để trục lợi”. [11]

4 điểm khác biệt của vụ Phúc Sơn

Nếu ông Phúc bị cho là ngã ngựa vì liên quan đến vụ Việt Á thì ông Thưởng bị cho là có dính dáng đến vụ án của một công ty có tên là Tập đoàn Phúc Sơn.

Công ty này trúng thầu một số dự án ở Quảng Ngãi trong thời gian ông Thưởng làm bí thư tỉnh này cách đây hơn 10 năm. Trong những thông cáo báo chí của Bộ Công an khi điều tra vụ việc, nhiều người tinh ý nhận ra bên cạnh việc khởi tố các cựu quan chức Quảng Ngãi, Bộ Công an đồng thời khởi tố một cán bộ cấp huyện ở tỉnh Vĩnh Long quê ông Thưởng, cũng với tội danh “lợi dụng ảnh hưởng đối với người có chức vụ, quyền hạn để trục lợi” theo Điều 336. [12]

Tuy nhiên, điểm tương đồng này chỉ là về hình thức đánh án của Bộ Công an, như để che giấu đi những điểm khác biệt căn bản trong hai vụ việc, từ đó có thể dẫn đến những hàm ý quan trọng.

Đầu tiên, khác với vụ Việt Á gây chấn động dư luận, không ai biết đến những sai phạm của Phúc Sơn cho đến khi Bộ Công an chỉ ra. Xảy ra trong bối cảnh đại dịch, Việt Á thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận như một ví dụ cho thấy tham nhũng ở Việt Nam đã trầm trọng tới mức nào với những quan chức sẵn sàng trục lợi trên cơn bĩ cực của dân chúng. Trái lại, với những công ty như Tập đoàn Phúc Sơn, việc dựa hơi quan chức trung ương đi kiếm dự án cơ sở hạ tầng ở các tỉnh thành và có chút “bôi trơn” cho các quan chức địa phương đã trở thành điều quá đỗi bình thường ở Việt Nam trước đây cũng như hiện nay.

Điểm khác biệt thứ hai nằm ở chỗ tiến độ làm án Phúc Sơn quá nhanh. Với vụ Việt Á, để đi đến kết luận về sự liên quan của ông Phúc, cơ quan chức năng phải trải qua quá trình điều tra lâu dài nhưng hợp lý, còn vụ việc Phúc Sơn đã diễn ra với tốc độ kỷ lục. Chỉ chưa đầy một tháng kể từ khi Bộ Công an cung cấp thông tin đầu tiên về vụ việc vào ngày 26/2, ông Thưởng đã mất chức vào ngày 20/3. [13]

Điểm khác biệt thứ ba nằm ở chỗ nếu như vụ Việt Á xảy ra khi ông Phúc đang đương chức thủ tướng và sau đó là chủ tịch nước, thì vụ Phúc Sơn đã xảy ra cách đây hơn 10 năm. Các cơ quan nội chính và tổ chức dày đặc của đảng đã rà soát hồ sơ của ông Thưởng thế nào trước khi ông ấy được cất nhắc cho những vị trí cấp cao qua những kỳ đại hội đảng gần đây?

Cuối cùng, về mặt hình thức, trong khi Việt Á là vụ việc nghiêm trọng được Ban Chỉ đạo Trung ương về Phòng chống Tham nhũng đưa vào diện theo dõi thì Phúc Sơn tới giờ vẫn chưa được coi là nghiêm trọng đến mức xếp vào diện này, dù hậu quả chính trị là tương đương với sự ra đi của một trong tứ trụ triều đình. [14]

Những điểm đặc biệt trong vụ việc của ông Thưởng đưa đến những câu hỏi quan trọng khác, như vì sao Bộ Công an lại làm án Phúc Sơn thời điểm này và án Phúc Sơn có phải là án ngược hay không, theo nghĩa quyết định ông Thưởng phải ra đi đã có từ trước, còn vụ Phúc Sơn chỉ là cái cớ cần thiết. Trả lời những câu hỏi này sẽ góp phần lý giải những động cơ khả dĩ cho quyết định của phe nắm quyền hiện tại, ở đây là Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, trong việc chấm dứt sự nghiệp chính trị của ông Võ Văn Thưởng – vốn là điều không dễ nhận ra trong nền chính trị cung đình kém minh bạch của Đảng Cộng sản.