Quan cấm, quan cho, quan thương, quan giúp…

Tất cả trong tay quan.

Quan cấm 

Kể từ sau sự kiện diễn ra rạng sáng ngày 3/6/2024, khi công an đột kích giữa đêm để bắt nhiều người tu hành cùng Thích Minh Tuệ ở Huế và thả họ ở nhiều vị trí hoang vắng, chính quyền Việt Nam đã có nhiều động thái nghiệp vụ đối với các tu sĩ nhóm này.

Nhiều vị đồng tu với sư Thích Minh Tuệ đã chia sẻ rằng họ bị công an địa phương đưa về đồn công an và yêu cầu ký vào giấy cam kết viết sẵn [1] [2] [3] với nội dung là không đi khất thực, không mặc y phấn tảo giống Thích Minh Tuệ. 

Nhiều vị đi cùng cũng xác nhận việc bị bắt giữ, bị yêu cầu ký giấy cam kết không tụ tập đông người, [4] [5] không được mặc y phấn tảo bộ hành khất thực trên đường lớn như trước. [6]

Thông tấn xã Việt Nam đưa tin chính quyền địa phương đã tuyên truyền cho các vị này chủ trương “không mặc quần áo giống nhà sư, đi khất thực, gây hiếu kỳ, hiểu lầm”. [7]

Như vậy tức là từ những sự việc ba không: không có người vi phạm pháp luật, không có hành vi phạm tội, không có chứng cứ phạm tội, chính quyền đã áp đặt nhiều điều cấm lên các tu sĩ.

Những người đầu trần, chân đất, tay không tấc sắt này hầu như không còn sự lựa chọn nào khác. Người dân nào có lòng tôn kính họ vẫn lặng lẽ hỗ trợ theo cách riêng. Nhưng chưa có một tiếng nói bất tuân dân sự nào được cất lên từ cộng đồng trong nước.

Quan cho 

Theo cách diễn giải của một số tu sĩ khác, dù đã trải qua sự kiện đầy ngỡ ngàng vào rạng sáng 3/6 nhưng họ mong muốn được chính quyền cho phép làm những điều giản dị như đi bộ hành tự do, được ngủ ở nghĩa trang hay miếu thờ, nhà hoang.

Vị có pháp danh là Thích Tự Do chia sẻ trên mạng xã hội là sẽ tạm thời tu tập ở quê nhà, kết hợp ba tháng an cư mùa mưa. Ông khéo léo truyền tải thông điệp là mong muốn được tiếp tục học tập cùng các huynh đệ “khi nhà nước cho phép đi bộ hành”. [8]

Trong khi đó, một số vị khác cũng đã chấp nhận việc chính quyền địa phương can thiệp chuyện bộ hành và đồng thời, họ phải tuân thủ khi chính quyền nói chỉ cho họ bộ hành ở địa phận quê nhà. [9]

“Nhà nước cho phép đi bộ hành” là một cách nói hết sức khiêm cung của một người đang có ý chí buông bỏ các tranh cãi xã hội, bước vào con đường tu hành.  Nhưng xét ở góc độ vận hành luật pháp và xã hội, công dân phải chờ quan chức “cho phép đi bộ hành” là dấu hiệu rõ ràng của sự triệt hạ tự do.

Quan thương, quan giúp

Ông Đặng Văn Phòng là một người từng bộ hành cùng Thích Minh Tuệ. Khi trở lại quê Hải Dương viếng thăm nghĩa trang liệt sĩ, ông Phòng nói là có nhiều người đi theo quay phim. 

Ông này xuất hiện trong clip trên mạng xã hội, chia sẻ rằng đã được chính quyền địa phương mời lên và đề nghị không được mặc trang phục sư, không đi khất thực. [10] Ông Phòng cũng “đề nghị chính quyền giúp đỡ” cho việc bảo vệ danh dự và quyền lợi công dân của mình, tránh bị người dân khác làm hại. [11]

Trước đó, cũng chính ông Phòng kể đã chứng kiến tận mắt cảnh lực lượng chức năng đột kích giữa đêm, xốc ông lên xe cùng nhiều vị đồng tu khác.

Lần này, vừa được chính quyền mời nói chuyện và cam kết, ông lại lên tiếng đề nghị chính quyền giúp đỡ, bảo vệ mình.

Đến ngày 1/7/2024, em trai Thích Minh Tuệ là Lê Thìn đã gửi đơn lên chính quyền địa phương, đề nghị giúp đỡ tìm anh trai mình sau hơn mười ngày không liên lạc được. [12]

Ông Thìn chia sẻ, anh trai ông có hẹn trong lần cuối gặp mặt là ông sẽ ẩn tu 5 – 7 ngày, nhưng gia đình đã không nhận được tin tức gì từ hơn mười ngày nay. [13] Công chúng hiểu rằng ông Thìn và gia đình đã từng mất liên lạc với Thích Minh Tuệ hơn sáu năm, khi sư chọn con đường bộ hành tu học. Chỉ đến khi có sự kiện bị công an đưa lên xe ngày 2/6 và kế đến là việc công an lập nhiều chốt chặn trước đường đi vào cốc tu, vốn nằm trên mảnh đất tư nhân thuộc quyền sở hữu của gia đình ông, thì gia đình mới phải hoang mang trước việc Thích Minh Tuệ bặt vô âm tín. Trớ trêu thay cho những lời kêu gọi nhờ được chính quyền giúp đỡ và bảo vệ. 

Quan đã nắm trong tay tất cả

Sự tan rã của nhóm người theo chân Thích Minh Tuệ tu học một lần nữa cho thấy chuyện có từ hàng trăm năm nhưng tới nay vẫn tồn tại và tiếp diễn: chấp nhận nghịch cảnh “con kiến mà kiện củ khoai”.

Trước sự bỗng dưng vắng bóng của một nhân vật được hàng triệu người đang mong mỏi dõi theo, ít thấy tiếng hỏi chính quyền đã làm gì, chỉ thấy tiếng an ủi “làm vậy để yên cho người tu”.

Khi chính quyền can thiệp thô bạo vào nhóm tu sĩ đang ngủ giữa đêm, xé lẻ đoàn người và thả họ rải rác, không thấy sự lên tiếng nào rõ ràng về việc phản đối xâm phạm quyền tự do hội họp, mà lại thấy biện hộ chính quyền “làm vậy để bảo đảm trật tự xã hội”.

Khi chính quyền bắt từng tu sĩ ký giấy cam kết không bộ hành, không thấy sự lên tiếng phản đối xâm hại quyền tự do đi lại, chỉ thấy cái cúi đầu “làm vậy để bảo đảm an ninh”.

Khi công an lập nhiều chốt kiểm tra giấy tờ trước cốc tu của một nhà tu không đối kháng, không thấy tiếng hỏi tại sao có sự can thiệp vào đời sống riêng tư, chỉ thấy sự hân hoan “làm vậy để bảo vệ sư”.

Dường như có một sự ngầm hiểu bất định trong dân là chính quyền luôn có cái lý đúng, và không thể đương đầu với chính quyền, dù chính quyền có đưa ra những đòi hỏi và quy định vô lý.

Dường như nhà cầm quyền đã sử dụng nỗi sợ hãi của người dân để bẻ gãy khả năng kháng cự dân sự của họ, thậm chí còn thuần hoá thái độ và tình cảm của họ, trước những điều rõ mười mươi là chẳng va chạm hay làm hại gì ai.

Đọc thêm:

Thích Minh Tuệ – hiện tượng nằm ngoài sách vở quản lý tôn giáo của chính quyền

Từ tháng 5/2024, Thích Minh Tuệ trở thành một hiện tượng xã hội, chính trị, tôn giáo và lịch sử đặc biệt ở Việt Nam. Đó là một sự đảo lộn về nhận thức tôn giáo của cả một xã hội đã lạc hướng về mặt tâm linh trong nhiều thập niên tôn giáo bị tấn công.

Luật Khoa tạp chíVũ Liên

Sao lại đổ hết trách nhiệm của nhà nước cho Thích Minh Tuệ?

Đôi chân bị ngáng trở.

Luật Khoa tạp chíTrần Bình Thản

Mọi đám đông đều bình đẳng, nhưng…

…có những đám đông bình đẳng hơn.

Luật Khoa tạp chíVũ Liên